Ssssssss

Wykład rabina Avi Baumola na temat święta Pesach. "(...) Gorzkie zioła i maca przypominają Żydom o niewoli egipskiej; o losie tych, którym się nie darzy." Tuż obok słyszę: "Na przykład Palestyńczyków?" Bardziej syk, niż szept.

Flaga

Chmielnik. Małe miasteczko z wielkim sercem do swojego żydowskiego dziedzictwa. Festiwal Dnia Kultur. Spacerujemy po zalanych słońcem uliczkach. Na jednej z kamienic pysznią się dwie flagi: polska i… palestyńska?! 

Z budynku wychodzi mężczyzna, zamyka drzwi na klucz. Nieśmiało rozpoczynam rozmowę. Nie mieści się tu żaden urząd, żadna instytucja. A flaga? Owszem, palestyńska - to prywatna inicjatywa właściciela. 

Na koniec słyszę: “Ja do Żydów nic nie mam, ale trzeba się upomnieć o innych ludzi.”
 

Na szlaku

Nastrój

Trudno uwierzyć, że to zdjęcie zostało zrobione podczas tłocznej Nocy Synagog, a do jego obróbki nie wykorzystano sztuczek photoshopa.  

Taki nastrój panuje w krakowskiej Synagodze Remu. 

Dlatego ciiiiiii, ani słowa więcej.

Miriam

Widzę Ją zawsze, gdy przejeżdżam przez teren dawnego krakowskiego getta. Na niewielkim skwerze przy skrzyżowaniu ulic Józefińskiej i Limanowskiego stoi figura Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia. Była świadkiem uwięzienia, rozpaczy i śmierci krakowskich Żydów. Jako Matka Ukrzyżowanego bezradnie patrzyła na kobiety, które traciły swoje dzieci w równie dramatycznych okolicznościach. Młodsze Niemcy wyrzucali z okien budynków, lub rozbijali ich główki o narożniki kamienic; starsze ustawiali w szeregu, by - dla oszczędności - zabić jedną kulą. Także los tych, które trafiały do wagonów był przesądzony. Umierały w komorze gazowej zaraz po przybyciu do obozu zagłady. 

Blisko wspomnianego skweru znajduje się przedwojenny Plac Zgody - krakowski Umschlagplatz i ulica Lwowska, a na niej zachowany fragment muru getta. Rzadko można tu zobaczyć zapalony znicz. Pod figurą Matki Boskiej są i lampki, i świeże kwiaty. Codziennie.

 

Piknik

Jedziemy na country piknik! O wyznaczonej godzinie na Plac Bohaterów Getta (1) zostanie podstawiony autobus, a hostessa w kowbojskim kapeluszu powita uczestników i sprawdzi listę obecności.
 

“Były popielate, jasno popielate, prawie takiego koloru jak gołąb - bardzo jasne, króciutkie, do przegubu ręki i tutaj były rozcięte na dłoni, tak że je można było włożyć. I były ręcznie szyte. I oni ich nigdy nie zdejmowali. Oficera SS nigdy się nie widziało z gołymi rękami.” (2)

Jesteśmy przed czasem. Kręcimy się po zalanym słońcem placu. Pierwsi turyści szukają skrawka cienia, by w spokoju wysłuchać przewodnika. Jego opowieść zagłusza troje dokazujących dzieci i próbująca je uciszyć matka. 

“Na placu Zgody jak na pobojowisku - tysiące pakunków, porzuconych bagaży, gdzieniegdzie małe dzieci bawiące się na mokrym od krwi asfalcie. Esesmani biorą dzieci na ręce. Czasami Niemiec prowadzi kilkoro trzymających się za rączki (...) Inni jadą z wózkami, w których śpią maleństwa. Po każdym takim odprowadzeniu następuje salwa karabinów." (3)

Podchodzimy do autobusu. Z kieszeni spodni wyciągam służbowy identyfikator - przepustkę do czekających nas atrakcji. 

“Znowu od wczesnego ranka gromadzili się ludzie w budynku przy ul. Józefińskiej, znowu kolejki i wyczekiwanie w niepewności (...) Rozlepiono ogłoszenia zawiadamiające, że złapany Żyd nie posiadający kenkarty z niebieską kartką zostanie na miejscu rozstrzelany." (4)

Ruszamy. To będzie piękny, słoneczny, pełen wrażeń dzień! 

“Z naszej drogi nie ma powrotu… Walczymy o trzy wiersze w historii, by nie mówiono, że nasz naród poszedł jak trzoda na rzeź." (5)

(1) obecna nazwa, przed wojną Plac Zgody, w latach 1941 - 1943 Umschlagplatz krakowskiego getta

(2) Janina Fischler-Martinho, wypowiedź z filmu “Między kroplami deszczu”

(3) Tadeusz Pankiewicz, “Apteka w getcie krakowskim”

(4) Aleksander Biberstein, “Zagłada Żydów w Krakowie”

(5) Aron Liebeskind

Lapidarium

Mam początki choroby Alzheimera :) Wczoraj nie mogłam sobie przypomnieć znaczenia słowa lapidarium. No to dzisiaj pokażę kilka przykładów.

Cmentarz żydowski w Bochni.

Nowy cmentarz żydowski w Krakowie.

Stary cmentarz żydowski w Krakowie.

Lapidarium przy pińczowskiej synagodze.

Pińczów.