Kafle

Stał tuż obok działoszyckiej synagogi. Bejt ha-midrasz - dom studiów talmudycznych. Oba budynki wraz z chederem, biblioteką, mykwą i mieszkaniem rabina tworzyły centrum religijno-administracyjne gminy żydowskiej.

Do dziś przetrwała tylko Ona, po Nim nie został nawet ślad. A jednak coś wyłania się z trawy i błyszczy w słońcu... Biało-czerwona szachownica kafli. Pochodzą “jeszcze” z jesziwy, czy “już” z Domu Dziecka, który utworzono po wojnie, w opuszczonym pożydowskim budynku?

Zagadka, lub pomyłka. Lubię obie.

Stopniowanie

Działoszyce. Jedyny zachowany w miasteczku ślad po mezuzie. W latach 30-tych XX wieku Żydzi stanowili prawie 80% ludności Działoszyc.  

 Bliski...

 Bliższy...

Najbliższy.

Tabliczka

“Wybudowałem pomnik trwalszy niż ze spiżu
strzelający nad ogrom królewskich piramid
nie naruszą go deszcze gryzące nie zburzy
oszalały Akwilon oszczędzi go nawet 

łańcuch lat niezliczonych i mijanie wieków
Nie wszystek umrę wiem że uniknie pogrzebu
cząstka nie byle jaka...”

/Horacy, fr. “Wybudowałem pomnik”/

Działoszyccy Żydzi byli zwykłymi ludźmi. Może ktoś z nich rymował, może muzykował. Nikt nie wyrósł na miarę Horacego. Jedynym pomnikiem, jaki przeznaczyło im życie był pośmiertny nagrobek.

Stały macewy na ogrodzonym murem kirkucie. Stał dom przedpogrzebowy i dom dozorcy. To wszystko nie zniknęło jednego dnia. To wszystko nie zniknęło wyłącznie z winy okupanta. Faktem jest, że zniknęło. Dzisiejszy cmentarz to dziki las bez jednego zachowanego nagrobka. Ich symboliczną funkcję pełnią wyrosłe na szczątkach ludzkich drzewa, a od 2009 roku przymocowane do drzew dwujęzyczne tabliczki.

Tabliczka. Żaden spiż, ani królewska piramida. Wiatr nią szarpie, strąca z drzewa, deszcz znaczy rdzą. A jednak... “nie wszystek umrę”. 

Elementarz

To jest cheder, a tam stoi młyn. Cheder to szkoła. Josek uczy się w chederze. Josek to Żyd. To jest książka Joska. A tu hebrajskie litery. Alef... Bet... powtarza chłopiec. To jest tate Joska. Tate jest dumny z syna.

To jest droga. Drogą jedzie wóz. Na wozie siedzą Żydzi. To jest Josek, a to jego tate. Tam jest kirkut. Kirkut to cmentarz żydowski. Tu stoi Niemiec. Niemiec trzyma karabin.

To jest cheder, a tam stoi młyn.
Cheder jest pusty.

Działoszyce. Dawny budynek chederu. Na drugim planie pozostałości młyna.

Do kolekcji

Cień Gwiazdy Dawida... 

Bramka ogrodzenia pomnika upamiętniającego żydowskich mieszkańców Działoszyc.

Jest i Gwiazda na pomniku.

Szamesi i gabaje

Szames - opiekun synagogi. Dozorca, także pomocnik rabina i kantora. Dba o czystość, porządek, przygotowuje synagogę do nabożeństw, obwieszcza komunikaty gminy żydowskiej. Podlega gabajowi.

Gabaj - urzędnik gminy żydowskiej, administrator synagogi, zarządzający jej funduszami. Opiekun synagogalnych sreber i skarbony na datki, osoba odpowiedzialna za wynajem i sprzedaż miejsc w synagodze (im bliżej aron ha-kodesz, tym lepsze i droższe), wywoływanie do czytania Tory.

Powyższe funkcje zmieniały się na przestrzeni wieków, czasami zakres obowiązków szamesa i gabaja był szerszy, w zależności od zapotrzebowania danej gminy, lokalnego zwyczaju, czy indywidualnego zaangażowania w sprawy społeczności żydowskiej.

  
Działoszyce. Synagoga z poł. XIX wieku. Dziś starannie zaopiekowana ruina.

Ściana wschodnia z wnęką.  

  

Drzwi na babiniec.

Szamesi i gabaje...

Napis w języku hebrajskim: Dom modlitwy wspólnoty Izrae... (bez “l”)
/tłum. Zahar-Dani z Izraela/