Maleństwo

Piękna kuczka (szałas na święto Sukkot) zachowała się w Pszczynie, w podwórzu dawnej kamienicy Schindlera przy ulicy Warownej. Trzy kroki od Rynku i niewiele więcej od Pałacu Hochbergów.

Pałac i kuczka - dwa skarby Pszczyny. Okazała rezydencja magnacka i… kruche maleństwo.

Brit mila

“Chodź przede mną i bądź doskonały. A ustanowię przymierze między mną a tobą (...) i rozmnożę cię nader wielce (...) I ty tedy będziesz strzegł przymierza mego i potomstwo twoje po tobie w pokoleniach swoich (...) Obrzezany będzie u was każdy mężczyzna; a obrzeżecie ciało napletka waszego, aby było na znak przymierza między mną i wami” (I Mjż 17,2.3.9.11). 

Nóż do brit mila (obrzezania) to rzadko spotykany symbol na nagrobkach żydowskich. Do tej pory znalazłam dwa - w Pszczynie i Oświęcimiu. Jest nośnikiem pewnych informacji o płci (mężczyzna) i zawodzie (mohel) zmarłego.

Nagrobek mohela (osoba dokonująca obrzezania) w Oświęcimiu.

Nagrobek mohela (osoba dokonująca obrzezania) w Pszczynie.
 

Flora

Jakiż inny symbol mogłaby mieć na nagrobku osoba o takim imieniu?

Flora i jej kwiat.
Cmentarz żydowski w Pszczynie. 

Mak

Główki maku to uniwersalny symbol śmierci, snu, zapomnienia. Rzadko pojawia się na nagrobkach żydowskich. Piękny przykład znalazłam w Pszczynie.

Z mleczka makowego, produkowanego przez niedojrzałe makówki powstaje opium.

Papaver somniferum (łac. nazwa maku lekarskiego) - “papka dziecięca sprowadzająca sen”.

Lajla tow!

 

Róża

"Wczoraj, kiedy twoje imię
Ktoś wymówił przy mnie głośno,
Tak mi było, jakby róża
Przez otwarte wpadła okno.

Dziś, kiedy jesteśmy razem,
Odwróciłam twarz ku ścianie.
Róża? Jak wygląda róża?
Czy to kwiat? A może kamień?"

/fr. "Nic dwa razy" Wisława Szymborska/

Kraków, ul. Miodowa

Kraków, ul. Miodowa

Pszczyna

Andrychów

Wrocław, ul. Ślężna

Wrocław, ul. Ślężna

Wrocław, ul. Ślężna

Gliwice, stary cmentarz żydowski

Powiem ci, kim byłem

Nieczęsto spotyka się na nagrobkach żydowskich świeckie symbole, odnoszące się do zawodu zmarłego. Dla mnie to wciąż skrzętnie kolekcjonowane perełki.

Nożyczki na macewie krawca Izaaka ben (syna) Cwi, zwanego Karif Sznajder. Zmarł w roku 1613. Stary kirkut w Krakowie.

Wąż Eskulapa na macewie lekarza (a także rabina (m.in. w Kairze), uczonego) Eliezera Aszkenazego. Zmarł w roku 1585. Stary kirkut w Krakowie.

Wąż Eskulapa na nagrobku lekarza. Stary kirkut we Wrocławiu.

Nóż na macewie mohela (osoba dokonująca rytualnego obrzezania). Kirkut w Pszczynie.

Moneta na macewie skarbnika gminy żydowskiej (lub osoby słynącej z dobroczynności). Kirkut w Szydłowcu.

Budynek banku na grobowcu bankierskiej rodziny Alexander. Stary kirkut we Wrocławiu.

Antyczny hełm na pomniku Georga Sternberga, oficera artylerii z czasów I wojny światowej. Stary kirkut we Wrocławiu.

Paleta na nagrobku malarza Maurycego Gottlieba. Zmarł w roku 1879. Nowy kirkut w Krakowie.

............................................

Ręka trzymająca gęsie pióro na macewie sofera Dawida Mosze Wallacha (sofer - kopista świętych tekstów żydowskich: Tora, mezuza, tefilin, a także: ketuba (kontrakt małżeński) i get (list rozwodowy). Kirkut w Warszawie. Zdjęcia nie mam (na razie) w swojej kolekcji. Zainteresowanych odsyłam (na razie) do książki "Dawna sztuka żydowska w Polsce" Izabelli Rejduch-Samkowej i Jana Samka. Ten wyjątkowo piękny symbol obiecuję pokazać najszybciej, jak to będzie możliwe.