Bobe Majse

Najpiękniejsza

2012-02-15T18:39:00.001+01:00

Już kiedyś wspominałam, że cierpliwie zdobywam Koronę Synagog Polskich:);) Za najpiękniejszą uważam synagogę łańcucką, która ma w dodatku niezwykłego opiekuna, o którym kiedyś na pewno napiszę.

Z okazji Walentynek (które były wczoraj, ja o nich wspominam dzisiaj, a świętować zamierzam dopiero w sobotę:):):) mam dla Was prezent. Kolejną blogową nowość, tym razem panoramę sferyczną. W roli debiutantki wystąpi wspomniana wyżej synagoga, którą możecie dokładnie i powoli obejrzeć od środka, tu i ówdzie nawet się przemieszczając (np. na bimę, lub do tzw. Sali Lubelskiej). Zdjęcia wykonał, a potem w całość skleił Piotr. Już kilka ładnych lat temu sam zaprojektował pewne takie, jak ja to nazywam - "ustrojstwo", które umieszczone na statywie pozwala wykonać serię zdjęć w regularnych odstępach, co bardzo ułatwia późniejszy "montaż" panoramy. Zmyślny "aparacik" eliminuje drżenia ręki i nakładanie się obrazów.

Dzisiaj nie będzie żadnej dawki wiedzy, tylko obraz i - takie odnoszę wrażenie - całkiem spora dawka miłości:) Do kogo, lub czego? Z tym pytaniem zostawiam Was w towarzystwie Najpiękniejszej, po której kiedyś oprowadzę. Obiecuję także, obiecujemy:) cały cykl panoram judaistycznych.

Piękny lewita

2012-02-11T12:14:00.006+01:00

Jednym z dwóch symboli nieomylnie wskazujących, kto jest pochowany w danym grobie jest dzban lewitów - potomków Lewiego, posługaczy w Świątyni Jerozolimskiej, przedstawicieli średniej warstwy społeczności żydowskiej.

Symbol j.w. występuje w wielu odmianach. Najczęściej spotykane to:
- sam dzban
- dzban i misa
- dzban przechylony nad misą
- dzban przechylony nad misą, z dzbana leje się woda
- dłoń trzymająca dzban przechylony nad misą
- dłoń trzymająca dzban przechylony nad misą, z dzbana leje się woda

Do rzadszych i ciekawszych wersji należą niewątpliwie:
- dwie dłonie trzymające dwa dzbany
- dłoń lewity z dzbanem przechylonym nad misą, nad nią dłonie kohena oczekujące na obmycie
- dłoń lewity z dzbanem przechylonym nad misą, z dzbana leje się woda, obmywając dłonie kohena

Zdjęcia j.w. pokazywałam w poście "Niech dusza jego..."
Dzisiaj kolej na niezwykłe uzupełnienie... nagrobki lewitów, na których przedstawiono dzbany malowniczo zwisające z gałęzi dębu. Obie macewy znajdują się na urokliwym kirkucie w Sławkowie.

Tu pochowany.

Żal wielki jak morze czujemy
przez śmierć uczonego chłopca
mającego 22 lata przy swojej śmierci
Cwi Hirsz
syn Aharona Mordechaja Halevi
Warszawski
zmarł w dniu szóstym* w miesiącu Ijar**
roku 1914
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia

*piątek
**kwiecień / maj

Mosze poszedł do nieba
zmarł swoim synom
Zbierzcie się i chwalcie go
jego sprawiedliwość, uczciwość i chwałę
W wierze pracował całe swoje życie
Będzie dobrym adwokatem dla swoich synów
Mosze Cwi
(syn?) Barucha Bendita Halevi
Fiszel
zmarł w ostatni dzień Purim*** roku 1911

***święto wypadające 14-15 Adar (luty / marzec)

Młodość, mądrość, pracowitość... Choć o zmarłych nie mówi się źle, czymś z pewnością zasłużyli sobie na tak piękne nagrobki.

Oba epitafia przetłumaczył z języka hebrajskiego mój znajomy z Izraela. W mailu napisał: "Przyznaję, że to jest taki specjalny język liturgiczny, "pogrzebowy", nie używany w codziennym hebrajskim. Religijni znają go wyśmienicie, ale ja w tych sprawach jestem zupełny goj." :) A jednak... udało się wybornie! Zahar-Dani, raz jeszcze serdecznie Ci dziękuję.

Pudrowy róż

2012-02-07T17:11:00.005+01:00

Młode, kobiece twarze,
Na ścianach pudrowy róż.
Szminka, medal Yad Vashem...

i już.

I już?

To z powodu pudrowego różu ten post. Na taki kolor kazała pomalować ściany kuratorka wystawy "Wojna to męska rzecz?". W jej tytule najważniejszy jest ów znak zapytania. Przekorny, jak sama wystawa. Szminka obok medalu Yad Vashem, obozowy pierścionek obok odznaczeń wojskowych. Kobiety bohaterki: walczące na froncie, współpracujące z podziemiem, ukrywające Żydów, a czasami po prostu zmagające się z trudną wojenną codziennością. Robotnice, przedstawicielki tzw. klasy średniej i arystokratki. Dwanaście biogramów, garść przedmiotów-pamiątek. Z muzealnej salki "Fabryki Schindlera" "zabieram" sześć portretów.

Miriam Akavia (Matylda Weinfeld) urodziła się trzykrotnie: w Krakowie, gdy przyszła na świat, w Bergen-Belsen, gdy oswobodziły ją wojska alianckie i w Izraelu, gdy zaczęła pisać. Kilkunastoletnia dziewczynka przeszła niewyobrażalną drogę: krakowskie getto, obóz "Płaszów", Auschwitz i marsz śmierci do Bergen-Belsen. Pierwsze wojenne opowiadanie Miriam jej córki powitały płaczem, a Yad Vashem nazwało literaturą.

Eugenia Manor (z domu Wohlfeiler) miała więcej szczęścia niż Miriam. Uratował ją Oskar Schindler. W "Emalii" poznała swojego przyszłego męża - Nahuma, który podarował ukochanej wojenny pierścionek z wygrawerowanymi inicjałami GW. Wciąż zdobi jej palec. Robotnicy Schindlera pracowali ciężko, ale nie byli bici, ani głodzeni. Skoszarowani w przyfabrycznym obozie czuli się względnie bezpieczni. Spacerując po szarym i smutnym obozowym placu Nahum opowiadał Gieni o niebie nad "Emalią". W tym tzw. raju rozkwitła miłość, która trwa do dziś.

Gusta Draenger zmarła w wieku 27 lat. Młoda, harda, do końca wierna swoim ideałom. Bojowniczka krakowskiego ŻOB-u, którego najsłynniejszą antyniemiecką akcją był atak na kawiarnię "Cyganeria" w grudniu 1942 roku. Wrzucone do lokalu granaty zabiły kilkunastu Niemców. W więzieniu pisała (pod pseudonimem Justyna) pamiętnik na skrawkach papieru toaletowego. Ocalał i został wydany po wojnie.

Maria Hochberg Mariańska ukrywała się na tzw. aryjskich papierach. Nie tylko, by przeżyć, ale i pomagać innym, jako współpracowniczka "Żegoty".

Zofia Tomaszewska wynajmowała pokój podającej się za Turków rodzinie żydowskiej. Gdy w wyniku donosu w domu pojawiło się gestapo, przez kuchenne okno dała znak bawiącemu się na podwórku Leonowi. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności tylko on był wtedy w domu. Chłopczyk właściwie odczytał sygnał, wymknął się niepostrzeżenie i odnalazł swoich bliskich w mieście, w porę ostrzegając przed grożącym im niebezpieczeństwem.

Aleksandra Mianowska współpracowała m.in. z Radą Pomocy Żydom "Żegota". Opiekowała się chorą Felicją Seifert. Sprawiedliwa wśród Narodów Świata.

Młode, kobiece twarze,
Na ścianach pudrowy róż.
Szminka, medal Yad Vashem...

i już.

Fot. Anna Kaczmarz. Źródło.

Lornetka

2012-02-02T19:37:00.004+01:00

Zwiedzam świat z teatralną (bo niewielka) lornetką:) Nie ma w tym żadnego drugiego dna, po prostu lubię przyglądać się detalom. Piotrek śmieje się, że w moim przypadku lornetka niczego nie przybliża, a jedynie wyrównuje wadę wzroku;) Nieoceniona okazuje się na zachwaszczonych kirkutach, gdy trudno podejść do każdej macewy, by obejrzeć i sfotografować jej symbolikę. Wówczas staję w jakimś strategicznym miejscu, lustruję teren i wybieram tylko te nagrobki, które warto uwiecznić.

Na zakończenie cytat. Może nie całkiem w temacie, ale ładny i mądry, więc zamieszczę:)

"(...) przypomina mi się odpowiedź matki, dana mi we wczesnym dzieciństwie, na zapytanie moje, dlaczego patrząc przez lornetkę, widzi się z jednej strony wszystko bliższe, a z drugiej dalsze i mniejsze, matka odpowiedziała żartobliwie: "Dlatego, żebyśmy przez szkła przybliżające i powiększające patrzyli na ludzkie zalety, a przez oddalające i pomniejszające na ludzkie wady..."" (fr. "Wspomnień" Marii Kietlińskiej)

Gdyby pokusić się o parafrazę, w dodatku w temacie tego posta, wyszłoby mniej więcej coś takiego: Obyśmy przez szkła przybliżające i powiększające patrzyli na piękno tego świata, a przez oddalające i pomniejszające na jego brzydotę;)

Wielu pięknych wrażeń i wzruszeń Wam życzę!

Izrael. Nazaret. Bazylika Zwiastowania.

Izrael. Panorama Jerozolimy z Góry Oliwnej.

Syndrom

2012-01-31T16:24:00.008+01:00

Pokojówki w Jerozolimie ze spokojem przyjmują zniknięcie kolejnego hotelowego prześcieradła...

Egzotyczna podróż może się zakończyć egzotyczną chorobą. Malaria, żółta febra, amebioza, denga... Z ciałem podróżnika bywa krucho, lecz czy coś specyficznego grozi jego psyche? Syndrom jerozolimski dowodzi, że tak.

Definicja:
- Zaburzenie psychiczne na tle religijnym, wywołane bliskością świętych miejsc Izraela, a zwłaszcza Jerozolimy - miasta trzech wielkich religii monoteistycznych.

Objawy:
- Identyfikacja z charakterystyczną dla wyznawanej religii postacią biblijną.
- Stylizowany na biblijny ubiór.
- Publiczne nauczanie.
- W skrajnych przypadkach wywoływanie konfliktów na tle religijnym.

Osoby zagrożone:
- Bardziej pielgrzymi, niż turyści.
- Bardziej chrześcijanie i Żydzi, niż muzułmanie.
- Bardziej młodzi, niż starzy.
- Bardziej mężczyźni, niż kobiety.

Gdy mija stan psychotyczny, co ma miejsce zazwyczaj zaraz po opuszczeniu Jerozolimy / Izraela, chory pamięta, co mówił i jak się zachowywał. Większość przypadków (tzw. "czystych", a więc bez uprzednio stwierdzonych zaburzeń psychicznych) nie wymaga hospitalizacji, ani leczenia farmakologicznego.

Betlejem. Bazylika Narodzenia Pańskiego. Grota Narodzenia. Miejsce kultu chrześcijan.

Jerozolima. Ściana Płaczu. Miejsce kultu żydowskiego.

Jerozolima. Grób Króla Dawida na Górze Syjon. Miejsce kultu żydowskiego.

Jerozolima. Wzgórze Świątynne. Meczet Al-Aksa. Miejsce kultu muzułmanów.

Jerozolima. Wzgórze Świątynne. Kopuła Skały. Miejsce kultu muzułmanów.

Jerozolima. Bazylika Grobu Pańskiego. Golgota. Miejsce kultu chrześcijan.

Jerozolima. Bazylika Grobu Pańskiego. Kamień namaszczenia. Miejsce kultu chrześcijan.

Jerozolima. Bazylika Grobu Pańskiego. Kaplica Grobu Chrystusa. Miejsce kultu chrześcijan.

Jerozolima. Bobe Majse w kolejce do Kaplicy Grobu. Nie dokucza mi syndrom jerozolimski;), a jedynie silne osłabienie spowodowane przeżyciami dnia poprzedniego. Zakrywająca moje ramiona (a przy okazji plecaczek, nie garb;) chusta nie imituje biblijnego stroju;). To formalny wymóg skromności w miejscach kultu religijnego.

Detal

2012-01-28T18:41:00.008+01:00

W ulubionym przez Bobe Majse kształcie.
Nie pamiętam, kto pierwszy rzucił słowo "smaczki", w każdym razie tak właśnie Piotr nazwał te zdjęcia.

bm_smaczki_01
bm_smaczki_02

:);)

Gdzieś w Jerozolimie...

27 stycznia

2012-01-27T19:10:00.002+01:00

Pamiętamy...

Źródło

Ambulans

2012-01-22T22:11:00.001+01:00

Izraelski oczywiście. Z czerwoną Gwiazdą Dawida zamiast krzyża. Do mojej kolekcji gwiazd! Osobiście takiego nie widziałam, stąd zdjęcie z Wikipedii.
Czy żałuję? Dokumentacyjnie bardzo, ale jeśli chodzi o udane wakacje... bynajmniej :)

Przeminiemy

2012-01-21T22:18:00.004+01:00

My także...

Oba zdjęcia zostały zrobione na starym kirkucie w Cieszynie.

Chętnie się podzielę

2012-01-17T22:14:00.006+01:00

Zwierzęta w judaizmie

2012-01-13T01:16:00.001+01:00

Jednym z ważniejszych aspektów człowieczeństwa jest stosunek do zwierząt. Wiele uwagi poświęca mu zarówno Tora, jak i Talmud. Oto garść przykładów.

- zakaz polowania (nie ma znaczenia, czy polowanie urządzane jest dla rozrywki, czy też pozyskania pokarmu)
- zakaz organizowania i brania udziału w walkach zwierząt, np. corrida, walki kogutów (jest to niegodna, bo za cenę cierpienia i śmierci rozrywka)
- dopuszczone spożywanie mięsa (choć naprawa świata oznacza m.in. powrót do wegetarianizmu), ale tylko z uboju rytualnego (natychmiastowa śmierć, minimalizowanie cierpienia)
- zakaz nabywania zwierząt, jeśli kogoś nie stać na ich godziwe utrzymanie
- obowiązek nie tylko niekrzywdzenia zwierząt, ale i zapobiegania ich cierpieniom
- zakaz pracy zwierząt w Szabat
- nakaz doprowadzenia zgubionego zwierzęcia do właściciela
- nakaz ulżenia zwierzęciu, które dźwiga zbyt duży ciężar
- nakaz odbycia sądu nad niebezpiecznym zwierzęciem (by nie zabić pochopnie)
- nakaz pilnowania niebezpiecznych zwierząt, aby zapobiec ew. nieszczęściu
- nakaz karmienia zwierząt w pierwszej kolejności, przed ludźmi
- nakaz solidnego nakarmienia zwierząt przed wykorzystaniem ich do pracy
- zakaz limitowania pożywienia pracującemu zwierzęciu, jeśli ma łatwy dostęp do strawy (np. pracującemu w polu wołowi nie można zawiązać pyska)
- zakaz niezamierzonego dręczenia zwierząt, np. poprzez łączenie różnych gatunków do wykonywania tej samej pracy (osioł i wół przy orce), z powodu niewyrównanych szans (jedno słabsze, drugie silniejsze), a także różnic w zachowaniu

Człowiek jest jedyną istotą stworzoną na boskie podobieństwo, zatem w hierarchii bytów plasuje się wyżej niż zwierzęta. Nie zwalnia go to jednak od uważnego i miłosiernego ich traktowania.

Gorąco polecam Waszej uwadze i wsparciu pełen miłości do zwierząt Dom Tymianka.

Pozwólcie, że przedstawię... Alutka - jedna z podopiecznych Domu j.w. (Domu przez duże "D").

Sen emigranta

2012-01-08T10:10:00.008+01:00

"Erec zawat halaw udewasz..." /Księga Rodzaju/
"Kraina mlekiem i miodem płynąca..."

Małopolska.

Bieszczady.

Ziemia Kłodzka.

Małopolska.

Małopolska.

Podlasie.

Bieszczady.

Źródło

Żyd

2012-01-06T01:27:00.002+01:00

W myślach, sercu i na języku...
Bobe Majse tak ma :)

Zdjęcie zrobione przed Teatrem Polskim w Bielsku-Białej.

Pierwsza rzecz

2011-12-31T17:51:00.003+01:00

Pierwszą mądrą rzecz, jaką możemy zrobić w 2012 roku, to nie używać petard.

A potem... dzień po dniu, minuta po minucie... róbmy inne, mądre rzeczy.
Drobne, codzienne. Żadnych Wielkich-Frustrujących-Noworocznych-Postanowień, z których nic nie wynika.
To jedno sobie obiecajcie. To jedno sobie obiecajmy.

Moje ulubione zdjęcie Marka Lasyka :) Źródło.

Co czynisz, Polsko??!!!

2011-12-27T16:16:00.002+01:00

Antysemicka grafika promuje stolicę.

Kołysanka

2011-12-25T16:44:00.004+01:00

"Lulu, aj lulaj li,
Śpij sobie, synku mój, śpij.

Niech cię, perełko, sen oplata,
Niech cię kołysze moja nuta;
Po co ci spieszyć się do świata,
Po co masz pchać się w gorzkie tutaj.

(...)

Bo życie, mój mały, nie takie jest wcale,
Jak zdaje się w matki ramionach.
I poznasz ciemniejszy człowieka kawałek,
Z podłością ty jeszcze się spotkasz.

I przytrafią się tacy, co w twarz rzucą ci,
Żeś odmieniec, żeś wróg, żeś przeklęty jest... Żyd!

Niech cię, aniołku, sen oplata,
Niech cię z marzenia nic nie budzi;
Po co ci spieszyć się do świata,
Po co masz spieszyć się do... ludzi.

Lulu, aj lulaj lu,
Lepiej tam w snach niźli tu.
Lulu, aj lulaj la,
Lepiej jest tam - w twoich snach."

/fr. "Kołysanki" ze spektaklu "Aj waj! czyli historie z cynamonem", sł. Rafał Kmita/

Po prostu życzenia

2011-12-24T00:37:00.002+01:00

Banalne życzenia na niebanalne życie... Miłości, zdrowia i pieniędzy! :) W kolejności (i ilości) malejącej. Miłość jest najważniejsza, w dodatku wynagradza ewentualne braki zdrowotne i materialne. Pieniędzy zaś życzę Wam tak w sam raz, żeby w ich nadmiarze, lub niedostatku nie zatraciły się sprawy pierwszoplanowe.

Wszystko jak wyżej gwarantuje błogi spokój. Niech zagości w Waszych świątecznych domach!

Chanuka po polsku

2011-12-20T00:04:00.003+01:00

"Widzisz, dawniej dziad mój, krawiec z Toporowa,
Wiódł w ten wieczór mnie do okna i całował -
I zapalał żółtą ręką po kolei
Osiem świateł smutku i nadziei..."

/Maurycy Szymel, fr. wiersza "Zapal świeczkę chanukową"/

rys. Toby Knobel Fluek, źródło

Koszerny contra trefny

2011-12-17T11:06:00.003+01:00

O tak! Wchodzimy na rozległy i grząski teren jednego z najważniejszych aspektów judaizmu, czyli zasad kaszrutu. Gdy ktoś prosi mnie o wyjaśnienie, czym jest koszerność, zawsze pytam, ile ma czasu? :) Koszerny - odpowiedni. Trefny - nieczysty rytualnie. Te pojęcia odnoszą się do każdego aspektu życia religijnego Żyda, ale dzisiaj zawęzimy je do żydowskiej kuchni. Na czym polega jej prowadzenie?

(1) Istnieją koszerne i trefne gatunki zwierząt. Oczywiście spożywanie tych drugich jest zabronione.
(2) Zwierzę koszerne gatunkowo musi zostać poddane ubojowi rytualnemu.
(3) W judaizmie istnieje całkowity zakaz spożywania krwi.
(4) Nie można łączyć potraw mięsnych z mlecznymi.

Każdy z punktów j.w. to temat na oddzielnego posta i takie już dziś Wam obiecuję.

Ubój rytualny - szechita:
- dokonuje go wykwalifikowany rzezak - szojchet
- kandydat na szojcheta (oczywiście mężczyzna) powinien być bogobojny, zrównoważony emocjonalnie, nie mieć żadnych ułomności (nie może np. kuleć)
- uboju dokonuje się przy pomocy specjalnego, odpowiednio długiego noża, o ostrzu ostrym, gładkim i bez jednej skazy
- śmierć zwierzęcia powinna być natychmiastowa, jak najmniej bolesna, od jednego pociągnięcia nożem
- szojchet wycina nerw kulszowy (niekoszerna część koszernego zwierzęcia) i sprawdza stan organów wewnętrznych (chore, lub anormalne (np. przerośnięte, niewykształcone) powodują, że mięso jest trefne)
- mięso pozbawiane jest całej krwi (odkrwawianie tuszy, moczenie płatów mięsa w słonej wodzie, opiekanie)
- wszelkie drastyczne formy zabijania zwierząt są zakazane (a więc np. polowanie (tu wątpliwy jest także aspekt zadawania śmierci dla zabawy, czy przyjemności, niekoniecznie w celu pozyskania pokarmu), nabijanie ryb na ostrze)

Na koniec ciekawostka. Bóg pozwolił Żydom jeść mięso dopiero po Potopie. Tak więc ideałem Tory jest wegetarianizm.

Pieczęć do oznaczania koszernego mięsa, początek XX wieku. Wystawa judaików w Muzeum w Wieliczce.

Krem, który ma sto lat!

2011-12-11T17:44:00.002+01:00

Pewnie nie jestem kobietą luksusową, skoro na pytanie o najbardziej znany krem, na końcu języka mam jedną tylko markę - NIVEA. A przecież mogłaby to być np. Helena Rubinstein - chociażby ze względu na zainteresowania piszącej i pochodzenie opisywanej :), ale nie - NIVEA i już! I tu prawdopodobnie zadziwię niektórych Szanownych Czytelników stwierdzeniem, że NIVEA ma także żydowskie korzenie :)

Nad recepturą kremu pracował m.in. chemik Izaak Lifschutz, a właścicielem produkującej go firmy Beiersdorf był pochodzący z Gliwic aptekarz Oskar Troplowitz. Pierwszy i najsłynniejszy po dziś dzień produkt firma wypuściła na rynek w 1911 roku. Oprócz kremu furorę zrobiły: pasta do zębów, szminki w sztyfcie, a także plastry opatrunkowe. O tym wszystkim ja sama dowiedziałam się niedawno, podczas zwiedzania gliwickiego starego cmentarza żydowskiego, na którym znajdują się nagrobki rodziny założyciela koncernu (Oskar spoczywa w Hamburgu).

Co do samych kosmetyków... Lubię (teraz jeszcze bardziej:), używam, a dzisiaj także o nich piszę. Śnieżnej bieli na kolejne 100 lat!

Gliwice, cmentarz Na Piasku. Nagrobki rodziny Troplowitz.

Wyrób tałesów

2011-12-06T20:15:00.003+01:00

Lata 90-te to czas, kiedy jeszcze nie przemierzałam krakowskiego Kazimierza wzdłuż i wszerz. Lata 90-te to czas, kiedy jeszcze nie interesował mnie żydowski świat. Wiele jego atrybutów zniknęło bezpowrotnie. Marna pociecha, że nie tylko dla mnie. Marna pociecha, że jeszcze bardziej mogłam się spóźnić.

Kraków, ul. Paulińska. Napis "Wyrób tałesów" przed i po (skuciu tynku). W tym miejscu stoi teraz jakaś "plomba" (bodajże hotel).
Fot. Wojciech Wilczyk. Publikacja za zgodą autora, który był tak miły i podesłał mi oba zdjęcia. Przy okazji polecam album Pana Wojciecha "Niewinne oko nie istnieje".

Róża

2011-12-03T22:25:00.011+01:00

"Wczoraj, kiedy twoje imię
Ktoś wymówił przy mnie głośno,
Tak mi było, jakby róża
Przez otwarte wpadła okno.

Dziś, kiedy jesteśmy razem,
Odwróciłam twarz ku ścianie.
Róża? Jak wygląda róża?
Czy to kwiat? A może kamień?"

/fr. "Nic dwa razy" Wisława Szymborska/

Kraków, ul. Miodowa

Kraków, ul. Miodowa

Pszczyna

Andrychów

Wrocław, ul. Ślężna

Wrocław, ul. Ślężna

Wrocław, ul. Ślężna

Gliwice, stary cmentarz żydowski

Mezuza

2011-11-28T23:30:00.012+01:00

Co to takiego mezuza?

- jeden ze świętych tekstów żydowskich, na który składają się dwa fragmenty Tory, w tym modlitwa "Szma Israel, Adonaj Elohejnu, Adonaj echad..." ("Słuchaj Izraelu, Pan jest Bogiem naszym, Pan jest jeden...")
- zapisywana ręką sofera (pisarz gminy żydowskiej) na koszernym kawałku pergaminu, zgodnie z wymogami halachy
- umieszczana w specjalnym podłużnym pojemniku (stąd przyjęło się nazywać mezuzą całość: pojemnik wraz z pergaminem), przymocowywanym do prawej futryny drzwi wejściowych żydowskiego domu, w wydrążonym pod kształt pojemnika otworze
- mocowana ukośnie (kompromis pomiędzy rabinami - zwolennikami wieszania pionowego, a zwolennikami wieszania poziomego), na 2/3 wysokości framugi
- pojemnik może być wykonany z drewna, plastiku, metalu, w tym także szlachetnego
- "ortodoksyjny" pojemnik powinien mieć otwór (osłonięty np. szybką, lub metalową plecionką), przez który widać literę "szin", wypisaną ręką sofera na odwrocie zwiniętego pergaminu
- jeśli pojemnik nie posiada otworu, literę "szin" w formie zdobienia umieszcza się na zewnętrznej części pojemnika
- mezuzą można oznaczyć także żydowskie biuro, przedsiębiorstwo, restaurację
- mezuzy można umieszczać także na futrynie każdych (z wyjątkiem toalety) drzwi wewnętrznych domu, czy mieszkania
- pobożny Żyd przy wejściu i wyjściu dotyka mezuzę dwoma palcami (wskazującym i środkowym), następnie palce przykłada do ust - na znak szacunku i pamięci o wypełnianiu przykazań
- umieszczanie mezuzy "(...) na bramach i na odrzwiach domu twego" to nakaz Tory

Temat z pewnością nie został wyczerpany :)

Oświęcim. Synagoga Chewra Lomdei Misznajot.

Lublin. Uczelnia Mędrców Lublina.

Łańcut. Ekspozycja w synagodze.

Kraków. Galicia Jewish Museum.

Kraków. "Dawno temu na Kazimierzu".

Kraków. "Dawno temu na Kazimierzu".

Kraków. Galeria "Szalom".

Z kolekcji bg.

Z kolekcji bg.

Z kolekcji bg.

Candy

2011-11-22T12:00:00.001+01:00

W zorganizowanym przez "Pełnię lata w domu Tymianka" candy można wygrać foremki do ciastek. Zależy mi na jednej - w kształcie korony. Od dawna bowiem marzę o upieczeniu ciasteczek w - nazwijmy to żydowskim kształcie. Korona Ori (autorka tymiankowego bloga) bardzo przypomina judaistyczną.

„Są trzy korony: korona Tory, korona kapłaństwa i korona królestwa, ale korona dobrego imienia jest ponad nimi” (Pirke Awot). To symbol bardzo często spotykany na macewach, synagogalnych parochetach, ozdobach Tory, lampkach chanukowych itd. itp.

Nie wiem, czy po zjedzeniu ciasteczek w kształcie korony będę mądrzejsza, na pewno grubsza ;):) Nieważne, i tak ustawiam się w kolejce do tymiankowego candy, licząc na łut szczęścia.

Źródło

Moje, twoje, nasze życie

2011-11-16T21:54:00.001+01:00

Wybitny autor, dobry tekst, dynamiczna gra aktorska, oszczędna scenografia... Wystarczy, by z teatru wyjść zadowolonym, ba! - poruszonym.

Hanoch Levin i jego dramaty. Tu śmiech miesza się z płaczem, ironia ze wzruszeniem, głębsza refleksja z grubym dowcipem. Nie inaczej jest w "Udręce życia", zaliczanej do nurtu komedii rodzinnych. Nooo, nie-taka-to-znowu komedia, to pewne.

Lewiwa i Jona - małżeństwo z wieloletnim stażem. Kochają się i nienawidzą, chcą się rozstać i żyć bez siebie nie mogą. On na niby się wyprowadza, ona na serio go zatrzymuje. Wspomnienia, wyrzuty, niezrealizowane marzenia, zaprzepaszczone szanse... Kłótnie i pojednania - a wszystko to w jedną długą noc, podczas której małżonków nieoczekiwanie odwiedza znajomy - Gunkel. Przechodził ulicą i zobaczył światło w oknie mieszkania Popochów.

Oddajmy głos bohaterom Levina. Garść cytatów j.n. to kwintesencja sztuki.

- "Udało mi się bardzo źle w życiu." (Jona)
- "Wiem, jak wam źle, ale macie przynajmniej jedno drugiego, żeby na siebie szczekać. Ja nie mam na kogo szczekać." (Gunkel)
- "Wstań dokończyć ze mną udrękę życia!" (Lewiwa do zmarłego Jony)
- "Nasze życie musi ich interesować. Będzie to kiedyś także ich życie." (Lewiwa w stronę publiczności)

"Udręka życia" na deskach Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

Źródło

Żydowski Sosnowiec

2011-11-12T09:50:00.006+01:00

"Tu każda sień, piwnica sekrety odsłania,
Godne homeryckiego patosu i mocy."
/Leopold Lewin/

Dzwonek do dozorcy w kamienicy, która była niegdyś siedzibą wielu organizacji syjonistycznych, ul. Małachowskiego.

Brama w kamienicy j.w. Pierwsza część daty: tysiąc dziewięćset...

Brama j.w. Tysiąc dziewięćset... dziesięć.

Podwórko kamienicy, w której urodził się i mieszkał wraz z rodziną do momentu wyjazdu do Warszawy Władysław Szpilman, ul. Targowa, tylna oficyna, II piętro. W kamienicy tej przed wojną mieszkał również malarz Jakub Zim i to on podobno ostatecznie wskazał, które mieszkanie należało do Szpilmanów.

Kamienica z kuczką na dachu, ul. Modrzejowska.

Zbliżenie na kuczkę.

Kafle w sieni jednej z kamienic, ul. Wyszyńskiego.

Symboliczne menory wkomponowane w balkonowe balustrady. W samym Sosnowcu jest ich podobno kilkanaście.

Swego czasu... "Śladami 23000 sosnowieckich Żydów" oprowadzał Grzegorz Onyszko z Fundacji "Brama Cukermana".

W myślach czytanie...

2011-11-08T19:16:00.003+01:00

Z maila od przyjaciółki:

"...powiem tak... to był znak, impuls, nie-przypadek...
szłam wzdłuż ulicy Głogowskiej*, średnio zainteresowana otoczeniem, zamyślona... ciągnąc za sobą walizeczkę na kółkach, na której postawioną miałam torbę z kotami...** całość może niezbyt ciężka (no i te kółeczka), ale terkocząca po chodniku i niekoniecznie łatwa w manewrowaniu.... zatrzymałam się, żeby zmienić rękę, bo pobolewała już... i pomyślałam - puszczę Oli wiadomość przy owej okazji - że dotarłam... i w tej chwili ją zobaczyłam!!! - Gwiazdę tuż obok mnie :)
musiałam wzbudzić zainteresowanie stojących w korku "obok" kierowców, gdyż dość gwałtownie zaczęłam grzebać w torebce w poszukiwaniu aparatu i telefonu jednocześnie... przytrzymując przy tym piramidkę walizkową :))) co najmniej jakby Gwiazda miała zaraz zniknąć :)
wciąż nie mogę uwierzyć, że moje spojrzenie padło na tę bramę dokładnie w chwili myśli o Tobie....
a teraz czytam, że w tej samej chwili Ty pisałaś o Gwieździe*** :)
czyż to nie wspaniałe?!
Oto Gwiazda dla Ciebie.... oto Gwiazda dla Bobe Majse...
aaa... dorzucam jeszcze zdjęcie dokumentujące udział Izraela w wystawie kociej****... niestety nie zdążyłam pstryknąć fotki, gdy Izrael był prezentowany i pani paradowała po wybiegu łopocząc flagą....
ale jak Ci powiem, że poszłam zobaczyć na chwilkę prezentację państw na otwarcie (zostawiając dziewczyny na stoisku*****) i trafiłam tam idealnie w momencie, gdy po wybiegu "szła" Gwiazda - to mi uwierzysz?..... z wrażenia nie umiałam włączyć aparatu i dlatego nie uwieczniłam tej chwili... tylko sam jej koniec :):)"

* ul. Głogowska w Poznaniu
** tzw. koty klamkowe, które m.in. szyje (a szyje przepięknie) Kasia
*** w momencie, gdy przyszedł SMS od Kasi, zwierzałam się "na brudno": Bobe Majse ma dwie słabości: wszelkie Gwiazdy Dawida, oraz ślady po mezuzach
**** program wystawy
***** stoisko z pracami na "kocie" tematy

Pozwolicie, że z wrażenia nie napiszę nic więcej?

Poznań, ul. Głogowska. Brama prowadząca na podwórko, które jest ostatnim skrawkiem dawnego kirkutu, założonego ponad dwieście lat temu. Na zniszczonym przez nazistów cmentarzu, po wojnie wybudowano pawilony Międzynarodowych Targów Poznańskich.

Druga od lewej...

Pierwsze skrzypce wśród musicali

2011-11-03T20:44:00.002+01:00

Wyreżyserowany przez Normana Jewisona.
Zainspirowany powieścią klasyka literatury jidysz o pseudonimie Szolem Alejchem.
Z genialnym Chaimem Topolem w roli głównej.

Dość zagadek! Chodzi oczywiście o "Skrzypka na dachu". Dla mnie to archetyp żydowskości. Sukces filmu polega na tym, że równie dobrze ogląda się go ze znajomością tematu, jak i bez. Nie musi, choć może stanowić wspaniałą lekcję żydowskiej kultury i tradycji. Na taką lekcję - pierwszą z wielu - chcę Was dzisiaj zaprosić.

Scena, w której Tewje objaśnia, czym jest Tradycja.

Tora nie nakazuje pobożnym Żydom noszenia nakrycia głowy. Zwyczaj ten upamiętnia czasy Świątyni Jerozolimskiej i rytualny strój arcykapłana, którego część stanowiła tiara. Inne wytłumaczenie niosą Diaspora i mroczne czasy Średniowiecza. W 1215 roku niechętny Żydom kościół katolicki wprowadza tzw. znaki hańby - m.in. charakterystyczne szpiczaste czapki, które Żydzi muszą nosić, by odróżniać się od chrześcijan.

Talit katan (mały tałes) to rodzaj zakładanej pod ubranie kamizelki z białego płótna, nie zszytej po bokach, z przodu zdobionej tak jak tałes - granatowymi lub czarnymi pasami, z przymocowanymi na rogach cicit – frędzlami, które należy wypuścić na wierzch spodni. Cicit przypominają Żydom o 613 nakazach i zakazach, których powinien przestrzegać każdy wyznawca judaizmu.

Halacha (żydowskie prawo) reguluje każdy aspekt życia pobożnego Żyda. Dlatego w judaizmie ortodoksyjnym nie możemy rozdzielić tego, co świeckie od tego, co religijne. Obie te płaszczyzny przenikają się wzajemnie i uzupełniają. Poza tym każda z płci ma przypisane określone role: kobiety zajmują się domem i wychowują dzieci, a mężczyźni utrzymują rodzinę i studiują święte księgi. Odwieczny porządek rzeczy pozwala Żydom zachować równowagę. Jak mówi Tewje: "Każdy wie, kim jest i czego od niego oczekuje Bóg."

Źródło

Listopadowo

2011-11-02T17:41:00.002+01:00

Zwiedzając liczne kirkuty zauważam czasami znicze z krzyżem. Nie śmieszą mnie, nie oburzają. To mimo wszystko miły, wzruszający dowód pamięci.

Kirkut w Dukli.

"I nikogo nie braknie..."

2011-11-01T08:03:00.003+01:00

"(...) Matka, siostra wita
Synów, braci, przyjaciół - są wszyscy! są wszyscy!
Przy jednym siedzą stole, przy czarach nalanych;
A wczoraj tak dalecy - a dzisiaj tak bliscy.
I nikogo nie braknie oprócz zapomnianych."

/"W sztambuchu Marii Wodzińskiej" Juliusz Słowacki/

Konkret

2011-10-31T08:13:00.001+01:00

Wiele ci cymesów w kuchni żydowskiej... Na słodko i na poważnie... Tylko kolor zawsze jeden - marchewkowy. Bo w cymesie marchewka być musi. I cynamon. Amen.

Dzisiaj wersja obiadowa, mięsna, konkretna - cymes z wołowiną.

Składniki:
- 1/2 kg wołowiny
- kilka marchewek
- kilka ziemniaków
- oliwa z oliwek
- cynamon
- sól
- pieprz

Przepis:
Mięso i ziemniaki pokroić w kostkę, marchew w talarki. Na oliwie z oliwek podsmażyć wołowinę. Dodać ziemniaki, marchew, sól, pieprz, oraz cynamon do smaku. Dusić pod przykryciem do miękkości, podlewając od czasu do czasu niewielką ilością wody.

A gdyby tak do mięsa dodać jeszcze miód i starty korzeń imbiru? Albo sok ze świeżej pomarańczy? A nie mówiłam?! Wiele ci cymesów w kuchni żydowskiej...

Inny Leżajsk

2011-10-29T10:03:00.005+02:00

Leżajsk to oczywiście słynny kirkut z ohelem cadyka Elimelecha. Oczywiście. A ja dzisiaj przekornie pokażę coś innego :) Pewną starą pożydowską chatkę, przycupniętą na przeciwległym do cmentarza wzgórzu, w której odrzwiach zachował się cudnej urody ślad po mezuzie. Bobe Majse ma dwie słabości: wszelkie Gwiazdy Dawida, oraz... ślady po mezuzach właśnie.

Do wnętrza zamkniętego domku udało się zajrzeć przez niskie okna. Podłoga z desek, piec... Te drobiazgi wystarczyły, by pobudzić wyobraźnię, podsunąć jej wizję miejsca na nowo tętniącego życiem. Domek można przecież wyremontować, oczywiście z maksymalnym poszanowaniem pierwotnej tkanki i stworzyć w nim klimatyczny lokal: kawiarnię, małą restaurację, a może i jedno, i drugie? Okno na pięterku - obietnica dodatkowego metrażu, metrażu z widokiem.

To mogłoby się udać... Skrzypiące schody, koronkowe serwetki, świece... Rosół z kulkami macowymi i cynamonowa herbatka. Cymes! Takiego miejsca w Leżajsku jeszcze nie ma.

Tajemnice ulicy Szerokiej

2011-10-26T18:59:00.001+02:00

Właśnie sobie uświadomiłam, że tytułowych tajemnic jest co najmniej kilka. O dwóch już pisałam w postach "Megale Amukot" i "Lampka". Czas na kolejną - co ważniejsze - nie ostatnią.

W północnej części ulicy Szerokiej znajduje się niewielki zielony skwerek, otoczony ogrodzeniem w kształcie menor. Stojący tuż przy nim pomnik, poświęcony krakowskim ofiarom Holokaustu, nie nawiązuje do żadnych tragicznych wydarzeń z tego konkretnego miejsca, choć tak może się wydawać przypadkowym przechodniom. Przed wiekami mieścił się tu... kirkut. Trzeci w dziejach Krakowa (w rozumieniu dzisiejszych granic administracyjnych), a drugi w Kazimierzu. Trzeba bowiem pamiętać, że obecna dzielnica była niegdyś (1335 - 1800) odrębnym miastem.

Z cmentarzem wiąże się jedna z bardziej znanych kazimierskich legend. Pewnego razu wydawano za mąż ubogą żydowską sierotę. Gmina długo nie mogła zebrać wystarczającej kwoty na wiano dla panny młodej, dlatego ślub i wesele wypadły w Szabat. Rozgniewany złamaniem przepisów Szabatu Bóg srodze ukarał nowożeńców (druga wersja legendy powiada, że także wszystkich weselnych gości). Rozstąpiła się pod nimi ziemia i pochłonęła ich na zawsze. Działo się to przed synagogą Remu, w miejscu dzisiejszego skwerku z pomnikiem.

Biorąc pod uwagę niewielkie gabaryty cmentarza, a także przyjmując, iż w każdej legendzie tkwi ziarno prawdy, historyk sztuki - prof. Bogusław Krasnowolski postawił hipotezę, iż ów kirkut mógł służyć społeczności żydowskiej jako miejsce pochówku osób wyklętych, np. przestępców. Choć nienaukowa, teoria ta wydaje się być bardzo prawdopodobna.

Przed wojną kirkut bez macew otoczony był murem. Źródło

Urodziny

2011-10-24T18:54:00.002+02:00

Mała rocznica, małe świętowanie... Kto zgadnie? Tak, to już dwa lata istnienia Bobe Majse, dwa lata mojego blogowania i Waszego wspaniałego dopingu!

Wznosząc toast za Wasze zdrowie, gorąco dziękuję i... zapraszam, zapraszam, zapraszam.

Jeden wąski most...

2011-10-22T19:34:00.001+02:00

Na smutki i smuteczki.

"Cały, cały świat
jeden wąski most,
jeden wąski most,
jeden wąski most.

Ale ważne, ważne jest to
by się nie bać,
by się nie bać wcale.

Ale ważne, ważne jest to
by się nie bać, nie."

/Rabin Nachman z Bracławia/

Szafa i ul

2011-10-20T23:11:00.004+02:00

Od czasu do czasu nawet ja potrzebuję urozmaicenia i doświadczenia czegoś nieżydowskiego. Świetną ku temu okazją wydała mi się nowa wystawa "Przejścia i powroty", zorganizowana w setną rocznicę powstania Muzeum Etnograficznego. Drugie, inne, głębsze życie przedmiotu - oto najkrótszy opis ekspozycji.

Skoro nie było tam nic żydowskiego, to skąd post na blogu? - zapytacie. Ano właśnie! Takie już moje szczęście (i nie piszę tego sarkastycznie), że zawsze, albo prawie zawsze wyszukam, wynajdę, rzuci mi się w oczy... Tym razem szafa i ul. Oto one.

Bogata dekoracja dziewiętnastowiecznej szafy "orawskiej", to momentami zabawna, momentami prześmiewcza opowieść o mieszkańcach prowincjonalnego miasteczka. Całość zatytułowana "Quodlibet" - "Co się komu podoba". W takim miasteczku nie mogło nie być Żydów - pomyślałam. Uważny przegląd postaci potwierdził moje przypuszczenia. Otoczony gromadką dzieci chasyd i modlący się w tałesie i tefilin mężczyzna - to przedstawienia nawiązujące do wielodzietności i pobożności ortodoksyjnej społeczności żydowskiej.

Pokaźnych rozmiarów rzeźba Żyda (jarmułka, pejsy, chałat) okazała się być ulem, tzw. figuralnym. Według katalogu wystawy, oraz opiekuna ekspozycji pomyliłam postaci. Dobrze, niech więc będzie, że to "mój" Żyd. Ten drugi - "prawdziwy" - miał jarmułkę schowaną pod kapeluszem iluzjonisty i nijak Żyda nie przypominał. Może krakowskie Muzeum Etnograficzne ma dwa tego typu ule i o tym nie wie? ;)

"Rzeczy odsłaniają przed nami światy, jakich się nie spodziewamy. Każdy z nas dostrzega w nich coś innego." (z przewodnika po wystawie)

Kuczka

2011-10-18T23:01:00.004+02:00

Szałas, namiot, kuczka to główny rekwizyt święta Sukot...

Tym razem na serio. Prawdziwa, żydowska, krakowska kuczka przed wejściem do JCC (Jewish Community Center) przy ul. Miodowej.

"Kuczka"

2011-10-17T17:12:00.003+02:00

Szałas, namiot, kuczka to główny rekwizyt trwającego właśnie święta Sukot, upamiętniający przenośny "dom" z czasów biblijnej wędrówki Żydów przez pustynię. W trakcie siedmiodniowego święta w szałasach budowanych na gankach, balkonach, podwórkach, czy w ogrodach codziennie spożywa się przynajmniej jeden posiłek, a jeśli klimat na to pozwala - nocuje się, a nawet mieszka.

Szałas zbudowany jest zazwyczaj z desek, a nakryty liśćmi, tak aby widać było przez nie gwiazdy. W środku bogato dekorowany: dywanami, kilimami, wycinankami, łańcuchami. Ozdoby papierowe przygotowują głównie dzieci. Biesiaduje się w gronie rodziny i znajomych. Można także zaprosić kogoś, kto nie posiada własnego szałasu.

Czas na zdjęcie. Żart? Żart. Ilekroć przejeżdżam przez to krakowskie osiedle i widzę owe podniebne dobudówki, myślę o żydowskich kuczkach. Prawdziwe do obejrzenia i podziwiania w poście "Otwarte bramy Będzina". W tym niewielkim miasteczku zachowało się ich wyjątkowo dużo.

Ulica (Ż)żydowska

2011-10-13T16:38:00.003+02:00

Sukiennicza, Żydowska, Józefa - trzy kolejne nazwy tej samej ulicy. Ostatnia, nadana w XIX wieku i aktualna do dzisiaj, nie upamiętnia biblijnego świętego, tylko zaborcę - cesarza Józefa II, który podczas swojej wizyty w Krakowie w 1773 roku nocował na Kazimierzu. Dawny "Pałac Wojewodziński", w którym zatrzymał się cesarz, to dzisiaj zaniedbana kamienica na rogu ulic Krakowskiej i... Józefa właśnie.

Róg ulic Józefa i Bożego Ciała, fotograf nieznany, lata 20-te XX wieku. Źródło, także publikacja w "Krakowski Kazimierz. Dzielnica żydowska" Stanisława Markowskiego.

Jesień

2011-10-09T11:55:00.003+02:00

W Krakowie jesień. Jesień i nic tego nie zmieni. Ostatnie ciepłe dni minęły bezpowrotnie. Za to włączyli ogrzewanie i po raz pierwszy od kilku lat nie musiałam dzwonić i dopominać się o to. Miło siedzi się w domu. Do łask wrócił czajnik na podgrzewaczu, z porcją herbaty na cały wieczór. Obłożona książkami nie wychodzę spod kocyka. I tylko...

Źródło

Herb

2011-10-08T18:46:00.008+02:00

W Kolbuszowej (miasteczko w woj. podkarpackim) szukaliśmy nie tyle judaików, co słynnego herbu. Złoty krzyż, srebrna Gwiazda Dawida i dwie splecione w uścisku dłonie - symbol dobrej, zgodnej współobecności chrześcijan i Żydów. Choć dziś synagoga opustoszała, miasteczko nadal szczyci się swoją wielokulturową historią.

Czy w każdym polskim mieście tak mocno eksponuje się jego herb, czy ja to widzę tylko w Kolbuszowej?

Wolni od uprzedzeń...

Przykład idzie z góry.

Synagoga z XIX w.

Hmmmm

2011-10-04T22:38:00.003+02:00

Nie wiem, co o tym myśleć, a nie chcę myśleć za dużo...

Bazgroł na południowej (od strony ul. Izaaka) ścianie Synagogi Ajzyka.

Drobiazg

2011-10-01T09:49:00.003+02:00

Nie zaskoczył nas widok kompletnej ruiny, raczej solidne ogrodzenie działki, na której znajduje się synagoga w Dukli. Piotrek zrobił kilka zdjęć zza siatki i wrócił do samochodu, a ja - jak to ja - zaczęłam "badać" sposoby wejścia na posesję. Okazało się to bardzo łatwe. Sąsiadem synagogi jest budynek jakiegoś przedsiębiorstwa. Przeszłam przez otwartą na oścież bramę, minęłam niewielki parking, skręciłam za róg budynku i... już mogłam dotknąć cegieł najważniejszej - wschodniej ściany. Oczywiście z zewnątrz. Wąski pas ładnie wystrzyżonego trawnika, a następnie chaszcze do kolan doprowadziły mnie do dawnego wejścia, z którego zachował się jedynie kamienny portal.

W pozbawionym dachu budynku hulał wiatr i szumiały drzewa. Wyjątkowo bujna roślinność nawet mnie zatrzymała w progu. Potrzebna mi była maczeta, a pod ręką miałam jedynie aparat fotograficzny. Na darmo wypatrywałam rzekomo ocalałego cokołu bimy i wnęki po aron ha-kodesz. Wieści o resztkach polichromii od razu włożyłam między bajki.

To już prawie koniec mojej opowieści. Prawie. Bo jednak udało mi się "coś" znaleźć. "Coś" w zasięgu wzroku, a nawet ręki. Niewielkie wgłębienie w ścianie synagogalnego przedsionka, najpewniej po znajdującej się tam kiedyś skarbonie na datki.

"Pustynię upiększa to, że gdzieś w sobie kryje studnię." /"Mały Książę" Antoine de Saint-Exupéry/

5772

2011-09-29T00:12:00.002+02:00

Szana towa u-metuka!
Szczęśliwego Nowego Roku! Dobrego i słodkiego.

Żydzi w MOCAK-u

2011-09-26T00:34:00.008+02:00

Na mapie w(W)ielkiego Krakowa jest skromna ulica Lipowa... - pisałam kiedyś. Jeden adres, dwa ważne miejsca: Fabryka Schindlera i MOCAK - Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie.

Sztuka współczesna nie należy do moich ulubionych, nie zawsze jest też dla mnie zrozumiała. Stojąc przed jakimś dziwnym obrazem, lub instalacją często zastanawiam się, ile w owym dziele prawdziwej sztuki, a ile zwykłego oszustwa. Bardziej niż wytwór interesuje mnie wówczas twórca i percepcja otaczającej go rzeczywistości. Choć nie po drodze mi ze sztuką współczesną, to jednak dobry pomysł, a nawet prowokację potrafię docenić.

W MOCAK-u zaskoczyła mnie ilość wątków żydowskich. Bohaterowie i artyści - tak mógłby brzmieć podtytuł tego posta.

Boaz Arad "Dywanik".

Boaz Arad jest także autorem ośmieszających Hitlera krótkich filmików, m.in. "100 walnięć", czy "Lekcja hebrajskiego". Pracuje na materiałach archiwalnych, przedstawiających przemawiającego Hitlera. Domalowuje mu tańczące wąsy, to znowu go ich pozbawia; zmusza do przeprosin, które zaczynają się od słów: "Szalom, Jerozolimo"; powielając ujęcie wyjmowania z kieszeni spodni chusteczki, uzyskuje efekt masturbacji.

Dora Garcia "Gazeta Lenny'ego". Spreparowany numer gazety z sensacyjnym tytułem rzekomej sztuki komika Lenny'ego Bruce'a - "Sześć milionów żywych Żydów odnalezionych w Argentynie". To szacowana liczba ofiar Holokaustu, podczas gdy Argentyna była jednym z krajów Ameryki Południowej, w którym znaleźli schronienie nazistowscy przestępcy. Odwrócony, alternatywny świat daje chwilowe złudzenie, że oto "niewymowny horror Holokaustu był tylko złym snem ludzkości."

Krystyna Piotrowska "Wyjechałam, wyjechałem z Polski, bo..." Krótkie wywiady z polskimi Żydami, wyrzuconymi z kraju po 1968 roku. Każda z osób odpowiada tylko na jedno, tytułowe pytanie, zarówno po polsku, jak i w języku kraju, w którym znalazła schronienie.

Mirosław Bałka "Audi HBE F144". Tytułowe audi to - jak czytamy w opisie wideoinstalacji - "niemiecki samochód, którym niemiecki papież wizytuje Auschwitz". Przed kim, a może przed czym mają go bronić zaciemnione szyby i tłum ochroniarzy? Źródło

Krzysztof Wodiczko "W czterdziestą rocznicę zdjęcia spektaklu "Dziady" ze sceny Teatru Narodowego w 1968 roku". Wideoinstalacja. W pewną magiczną noc ożywa pomnik Adama Mickiewicza na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Postać wieszcza wygłasza fragmenty "Dziadów" i "Ksiąg pielgrzymstwa". Ze spowijającej pomnik mgły wyłania się postać Władysława Gomułki. Poetyckie wyrazy szacunku dla każdego człowieka mieszają się z antysemickim przemówieniem marcowym.

Zbigniew Libera "Mieszkańcy", z cyklu "Pozytywy". Nowa, zaskakująca aranżacja znanego zdjęcia wyzwolonych więźniów obozu koncentracyjnego. W pierwszej chwili działa schemat, stopniowo zauważamy, że coś się nie zgadza, że coś tu jest nie tak, jak być powinno. Uśmiechnięci i dobrze odżywieni więźniowie ubrani są w piżamy, a zamiast drutu kolczastego rozpięto sznurek, po którym pnie się bluszcz. Źródło

Artur Żmijewski "Nasz śpiewnik". Krótki filmik przedstawiający polskich Żydów - emigrantów, śpiewających zapamiętane polskie piosenki. Na ludowo, patriotycznie, czysto, lub fałszując, mechanicznie, uczuciowo... jak kto potrafi.

Omer Fast "Lista Spielberga". Godzinny film, którego znaczącą część stanowią wspomnienia statystów z planu filmowego "Listy Schindlera". Odbiorca często ma wrażenie, że fikcja miesza się z faktami, a teraźniejszość z przeszłością.

Maciej Toporowicz "Obsession". Zdjęcia nawiązujące do ideologii nazistowskiej, tytułowane nazwami perfum Calvina Kleina: Obsession, Escape, Eternity. Np. Escape i sterta walizek w Auschwitz, Eternity i monumentalna architektura niemiecka, Obsession i kult tężyzny fizycznej. Źródło

Jochen Gerz "Exit - projekt Dachau". Instalacja w formie klasy szkolnej. Na każdej ławce album ze specyficznymi zdjęciami z Dachau. Informacje, wskazówki, przepisy, instrukcje zacierają prawdziwe, tragiczne znaczenie tego miejsca. Nie ma obozu koncentracyjnego, jest muzeum.

Yael Bartana "Mary Koszmary". Apel-utopia aktywisty na zrujnowanym Stadionie Dziesięciolecia. Prośba o powrót do Polski trzech milionów zamordowanych w czasie wojny żydowskich obywateli naszego kraju. Źródło

Na obiad mała czarna

2011-09-20T20:39:00.003+02:00

Zauroczona programem "Koszer Macher" Malki Kafki, jako pierwsze danie z tęczowej listy przygotowałam polędwicę w sosie kawowym. Weź szlachetne mięso, dobry alkohol, aromatyczne ziarenka (nie licząc skromniejszych dodatków) i... do woli wzdychaj, przewracaj oczami, wyłamuj palce..., a wszystko to z bezbrzeżnego (bezbożnego?) zachwytu!

Możesz się także rozmarzyć i do długiej listy pozytywnych skojarzeń z filiżanką małej czarnej (weekendowy poranek na luzie, szelest świeżutkiej jak croissant gazety, popołudniowa rozmowa z kimś bliskim) śmiało dodać elegancki obiad, lub wykwintną kolację. W gronie rodziny, przyjaciół, a może... sam na sam, jeśli uznasz, że takim cudem z nikim nie warto się dzielić ;) Uprzedzam jednak, a zarazem uspokajam - porcja jest całkiem solidna.

Filmik i przepis znajdziecie tutaj
A oto, co zrobiłam inaczej:
- zamiast kawy rozpuszczalnej użyłam espresso
- zamiast oleju - oliwy z oliwek
- nie trzymałam mięsa w lodówce przez całą noc, a jedynie przez godzinę, góra dwie

Bibliofil

2011-09-19T20:53:00.003+02:00

Księgarz, wydawca, bibliofil, czytelnik... Te słowa zawsze budzą ciepłe skojarzenia. Czy pochowany na bielskim kirkucie Salomon Halberstam był człowiekiem spełnionym? To właśnie wyczuwam, w tym jakże ascetycznym, a zarazem wymownym sposobie upamiętnienia go przez bliskich. Uśmiecham się przez moment, ale wiatr nie próżnuje. Nagania ciężkie chmury i równie ciężkie myśli. Kto po śmierci kolekcjonera zaopiekował się jego zbiorem? I co się z nim stało potem...

Kocham książki. Kupuję, czytam i... mam swój własny ex libris.

Powiem ci, kim byłem

2011-09-13T22:15:00.009+02:00

Nieczęsto spotyka się na nagrobkach żydowskich świeckie symbole, odnoszące się do zawodu zmarłego. Dla mnie to wciąż skrzętnie kolekcjonowane perełki.

Nożyczki na macewie krawca Izaaka ben (syna) Cwi, zwanego Karif Sznajder. Zmarł w roku 1613. Stary kirkut w Krakowie.

Wąż Eskulapa na macewie lekarza (a także rabina (m.in. w Kairze), uczonego) Eliezera Aszkenazego. Zmarł w roku 1585. Stary kirkut w Krakowie.

Wąż Eskulapa na nagrobku lekarza. Stary kirkut we Wrocławiu.

Nóż na macewie mohela (osoba dokonująca rytualnego obrzezania). Kirkut w Pszczynie.

Moneta na macewie skarbnika gminy żydowskiej (lub osoby słynącej z dobroczynności). Kirkut w Szydłowcu.

Budynek banku na grobowcu bankierskiej rodziny Alexander. Stary kirkut we Wrocławiu.

Antyczny hełm na pomniku Georga Sternberga, oficera artylerii z czasów I wojny światowej. Stary kirkut we Wrocławiu.

Paleta na nagrobku malarza Maurycego Gottlieba. Zmarł w roku 1879. Nowy kirkut w Krakowie.

............................................

Ręka trzymająca gęsie pióro na macewie sofera Dawida Mosze Wallacha (sofer - kopista świętych tekstów żydowskich: Tora, mezuza, tefilin, a także: ketuba (kontrakt małżeński) i get (list rozwodowy). Kirkut w Warszawie. Zdjęcia nie mam (na razie) w swojej kolekcji. Zainteresowanych odsyłam (na razie) do książki "Dawna sztuka żydowska w Polsce" Izabelli Rejduch-Samkowej i Jana Samka. Ten wyjątkowo piękny symbol obiecuję pokazać najszybciej, jak to będzie możliwe.

Bez komentarza

2011-09-10T20:32:00.002+02:00

„Obok synagogi "Złota Roza" w galickiej żydowskiej knajpie "Pod Złotą Rozą", można odczuć prawdziwy żydowski koloryt: przymierzyć pejsa, spróbować dania kuchni żydowskiej, oraz dość ponegocjować z kelnerem.” /Jarosław Vitiv, zawodowy przewodnik we Lwowie i w Ukrainie Zachodniej, Źródło/

Na rodzimym gruncie "tylko" figurka Żyda z pieniążkiem, dołączana do rachunku w łódzkiej restauracji "Anatewka".

Kamień

2011-09-06T21:00:00.002+02:00

Nieakceptowany społecznie popęd agresji można przenieść na obiekt zastępczy, lub czynność zastępczą, które pozwolą go zaspokoić w sposób cywilizowany. Przemieszczenie takie zwie się sublimacją. Jako przykład przytoczę znany z literatury przedmiotu nóż, którym można zabić, albo wykonać ratującą życie i zdrowie operację.

Brzmi znajomo? Freud? Psychoanaliza?

Loooooody!

2011-09-02T00:10:00.004+02:00

Lody! Lody! Dla ochłody!

Oj, musiałam ochłonąć, musiałam. Niespodziewany widok transparentu z Gwiazdą Dawida i hebraizowanym napisem "Lody Koszerne" dodatkowo podniósł temperaturę i tak już upalnego dnia. Zaskoczenie i radość, a zaraz potem... zdjęcia, rozmowa ze sprzedawczynią i oczywiście zakup kilku gałek na drogę.

To nie żaden marketingowy "bajer". Lody naprawdę są koszerne i mają na to stosowny certyfikat.
Jak się dowiedziałam, przygotowuje je Żydówka, z koszernej śmietany, świeżego (nie UHT) mleka i owoców bez robaczków :)
Skąd pomysł na TAKIE lody? Bardziej żeby zaciekawić rodzimego klienta, niż przyciągnąć zwiedzających Kazimierz Żydów.

Lody! Lody! Dla ochłody!

Latarnia

2011-08-29T22:29:00.002+02:00

Pozostając w kręgu światła...

Jest w Lublinie latarnia uliczna, która świeci 24 godziny na dobę, 365 dni w roku. Latarnia nie-byle-jaka - przedwojenna, zabytkowa. Stoi na terenie dawnej - obecnie nieistniejącej - dzielnicy żydowskiej.

Kolejne bezcenne światełko pamięci.

Lampka

2011-08-28T13:04:00.001+02:00

Mam swoje ulubione krakowskie okno :) W samym sercu Kazimierza, na ulicy Szerokiej. Powojenny budynek w miejscu tzw. Synagogi na Górce, w której przed wiekami mieszkał Wielki Kabalista Natan Nata Spira, nie budzi większych emocji. Ni to dom, ni to kamienica. Na parterze bank, nad nim mieszkania - z tego, co wiem - głównie pod wynajem. Budynek ten ma jednak swoje tajemnice. O jednej z nich - przepięknym śladzie po mezuzie pisałam w poście "Odkrywca tajemnic" Ale to nie wszystko. Jest jeszcze wspomniane okno, a w nim paląca się od zmroku mała lampka. Cóż w tym dziwnego? - powiecie. To nie przypadek. Natan Nata Spira całymi nocami studiował przy świetle świecy, o której nostalgicznie powiada się, iż była latarnią dla spóźnionych kazimierskich przechodniów. Pewnego razu zabrakło jej płomienia, a wraz z nim Wielkiego Kabalisty.

Właściciel budynku, a może tylko wspomnianego mieszkania, podtrzymuje tradycję światełka w oknie - drobną, a jakże ważną. Nawet na tle kilkusetletniej historii Żydów w Krakowie, nawet w przepychu ocalałego żydowskiego miasta i jego siedmiu synagog.

Nieprzypadkowość palącej się co wieczór lampki potwierdziła wynajmująca jedno z mieszkań dziewczyna. Nie TO, inne. Mam plan dotrzeć do właściciela budynku, a jeśli mi się uda - będziecie pierwszymi, którzy się o tym dowiedzą.

Niestrudzenie

2011-08-24T20:42:00.002+02:00

W dni takie jak ten - upalne z burzowym wieczornym akcentem - przypominają mi się różne warunki, w jakich przyszło nam zwiedzać judaika. Było oczywiście i słońce, i deszcz; krzaki po kolana i wyżej, w tym pokrzywy i kolczaste gałązki; świeżo skoszona trawa, wywołująca alergiczny katar; wspinaczka na mur; skok przez ogrodzenie i czołganie się pod nim; przechodzenie przez sąsiadujące posesje... Zawsze, absolutnie zawsze było warto.

W Rymanowie deszcz...

Smętny balkonik

2011-08-22T17:27:00.002+02:00

Dziś jeszcze słów kilka o balkonie z poprzedniego posta.

O tym, że istnieje i że został wykonany z balustrady bimy leskiej synagogi wyczytałam w książce przeze mnie hołubionej - "Śladami Żydów polskich" Adama Dylewskiego. Wspominałam na blogu, że w Polskę bez niej nie ruszam. W wydaniu z 2002 roku nie ma zdjęcia kamienicy, a podany adres ogranicza się do pl. Konstytucji 3 Maja. Poza tym... minęło długie dziewięć lat i w tym czasie wiele mogło się zmienić.

Na szczęście plac okazał się niewielki. Weszliśmy nań od strony synagogi i jako pierwszy zwrócił moją uwagę balkon z przytwierdzonymi od spodu kwiatowymi dekoracjami. Na wszelki wypadek został uwieczniony na zdjęciu, dzięki czemu teraz mogę go Wam pokazać. Ten, którego szukaliśmy, już z daleka pierwszy dostrzegł Piotr (ech, moje słabe oczy). Charakterystyczny motyw żydowskiego świecznika właściwie wykluczał jakąkolwiek pomyłkę, ale... chciałam mieć 100% pewność.

Zainteresowana nami mieszkanka kamienicy nie wyglądała na osobę, z którą można byłoby rozmawiać na temat kontrowersyjnego balkonu. Byliśmy zdani sami na siebie. I wtedy Piotr wpadł na genialny pomysł, żeby zajrzeć do książki "Bieszczadzkie judaica" Andrzeja Potockiego, którą chwilę wcześniej zakupiłam w synagogalnej galerii. - Może tam będzie zdjęcie tej bimy? - powiedział. Popędziłam do samochodu, przewertowałam książkę kartka po kartce. Było! :)

Ot i cała historia.

Szczegół

2011-08-20T20:52:00.006+02:00

Znajdź dowolną ilość szczegółów, którymi różnią się te zdjęcia.

Bima leskiej synagogi przed wojną. Źródło - m.in. portal Polin.
Bima - podwyższenie w centralnej części męskiej sali modlitewnej, z którego odczytywana jest Tora.

Lesko. Balkon kamieniczki przy pl. Konstytucji 3 Maja.

Rysunek na ścianie w sieni kamienicy j.w.

Problem

2011-08-13T22:30:00.002+02:00

Mam problem. Wszędzie widzę Gwiazdy Dawida :)

Kamienica naprzeciwko rymanowskiej synagogi.

Wakacje

2011-08-09T23:13:00.002+02:00

Nojzanc, Sonik, Linsk, Rejsze... i nie tylko. Zgadnijcie, gdzie byłam :)

Bubliczki

2011-07-28T21:57:00.009+02:00

Podobno wszystko zaczęło się w Krakowie. Podobno w XVII wieku. Co takiego? Wypiekanie bajgli - żydowskich bułeczek z dziurką, z rosyjska zwanych bubliczkami. Z Europy wyemigrowały do Ameryki, skąd teraz - w XXI wieku - powoli i nieśmiało wracają.

"(...) Ach, kupcie bubliczki, gorące bubliczki, gdy dacie rubliczki, nakarmię was..."

Bagel Stop Art Cafe, Plac Wolnica 11, Kraków, Kazimierz.

"Bubliczki" dla koneserów :)

Gdy w Białymstoku pada deszcz

2011-07-22T21:08:00.002+02:00

Deszczowy, zimny, wrześniowy dzień. Pięćset kilometrów od domu, urlop. Nie pora narzekać, ani tym bardziej siedzieć w hotelu. Trzeba przecież odszukać wspornik lampy z Gwiazdą Dawida :)

Luksusowa przedwojenna kamienica przy reprezentacyjnej ulicy nic nie straciła na swojej urodzie. W odnowionym budynku mieści się obecnie Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna. Zamknięta brama. Po kilku dzwonkach wychodzi z dyżurki pani w średnim wieku. Nieufna mina, nie wróżące niczego dobrego pytanie: O co chodzi? Opowiadam, opisuję, tłumaczę. Nie działa. Pani z gatunku odporno-opornych. Nie wpuści i już. Jaka lampa?! - patrzy na nas jak na idiotów, a gdy jej wzrok zatrzymuje się na aparacie Piotra, nagle nabiera podejrzeń, że jesteśmy z prasy i podstępem chcemy wedrzeć się na uczelniany dziedziniec.

Dyskusja przeciąga się. Ja mnożę argumenty, pani je odpiera, wciąż jednak stoi w bramie. W geście rozpaczy przeciskam przez pręty wydruk trasy żydowskich zabytków. Pokazuję zdjęcie wspornika i proszę, by tylko sprawdziła, czy jest tam, gdzie sugeruje opis. Pani posłusznie drepcze na koniec korytarza, do kolejnej zamkniętej bramy, prowadzącej na dziedziniec kamienicy. Patrzy w prawo, patrzy w lewo. Jest! Wykrzykuje po chwili, tyleż zdziwiona, co uradowana.

Wraz z szelestem zwracanych kartek słyszę upragniony brzęczek otwieranego zamka. Druga krata ani drgnie, a wraz z nią serce dozorczyni. By nie drażnić naszej formalistki, zza prętów podziwiam, a Piotr fotografuje żeliwny wspornik lampy z Gwiazdą Dawida. Manewrując obiektywem, by jak najlepiej podołać niełatwemu zadaniu, słyszy jeszcze: Tylko nie robić zdjęć budynku! Tylko nie budynku! :)

Neorenesansowa fasada luksusowej kamienicy czynszowej z przełomu XIX i XX wieku przy ul. Sienkiewicza.

Skarb na dziedzińcu - żeliwny wspornik lampy z Gwiazdą Dawida. Przed wojną było ich w Białymstoku wiele.

Płatki

2011-07-15T00:09:00.004+02:00

Płatki kruszejącej macewy... Zniszczone grzbiety książek... Takich też mi żal.

Kirkut w Sławkowie.

Austeria

2011-07-14T00:16:00.003+02:00

Sławków, XVIII-wieczna austeria (karczma, oberża, zajazd, gospoda, szynk).

music

"Austeria", wykonanie - Justyna Steczkowska, piosenka z płyty "Alkimja", źródło.

Mord

2011-07-10T19:58:00.002+02:00

jedwabne nitki
modlitewnego szala
ogień, dym, popiół

Wielka pustka

2011-07-07T00:09:00.013+02:00

Powinnam się przyzwyczaić. Do żydowskiej pustki mojego rodzinnego miasteczka. Pustki po tych, którzy zginęli, lub wyjechali po wojnie, pustki po spalonej przez Niemców Wielkiej Synagodze. Cieszy odrestaurowana i godnie użytkowana Chewra Lomdei Misznajot, a także dobrze zachowany kirkut. Jest jednak coś, co tę radość mąci. Na początku XXI wieku z ocalałego żydowskiego pejzażu Oświęcimia zniknęły ważne i piękne obiekty. Z uwagi na zły stan techniczny wyburzono kamienicę i fabrykę rodziny Haberfeldów, oraz dom modlitwy chasydów z Bobowej. Przycichła i opustoszała przyrynkowa uliczka Berka Joselewicza - dawniej Żydowska. Po unikalnej, przedwojennej zabudowie zostały zarośnięte trawą place. Nieprzesłonięty niczym widok nadrzecznego bulwaru tylko wzmaga poczucie nieodwracalnej straty. Z czasem wyrosną tu pewnie hotele, lub apartamentowce i już nikt nie będzie pamiętał o żydowskich domach, nikt nie odczuje dotkliwej pustki.

Wielka Synagoga w Oświęcimiu. Nie istnieje.
Jej ostatnia odsłona - w stylu mauretańskim - z przełomu XIX i XX wieku.
Zdjęcie z kolekcji Mirosława Ganobisa, źródło.

Podczas prowadzonych w 2004 roku wykopalisk archeologicznych odkryto przedmioty liturgiczne pochodzące z Wielkiej Synagogi. Eksponowane w Centrum Żydowskim w Oświęcimiu.

Hebrajski napis: mazal tamuz sartan. Znak zodiaku (mazal) Rak (sartan), który przypada na przełom czerwca i lipca (miesiąc tamuz w kalendarzu żydowskim).

Kamienica Haberfeldów w Oświęcimiu. Nie istnieje.
Zdjęcie z kolekcji Mirosława Ganobisa, źródło.
Moje ulubione zdjęcie. Wietrząca się w oknie i na balkonie pościel, uliczny tłum... Za chwilę ktoś wejdzie do firmowego sklepu, lub restauracji "Monopol"... Przybytek kulinarny w dawnym domu Haberfelda istniał jeszcze w czasach mojego dzieciństwa. Nazwy lokalu nie pamiętam, ale - kto wie - może i ona nie uległa zmianie? Wszak komuniści mieli monopol na wszystko ;) Bardzo miło wspominam zjedzony tam kiedyś obiad. Nie chodzi o smak potraw, ani wystrój lokalu, raczej spędzony wspólnie z rodzicami czas, a może... a może to było coś zupełnie innego? Przeczucie tego, czym zajmuję się dzisiaj; tego, co dzisiaj jest dla mnie tak ważne, nawet jeśli już nie istnieje?

Umierająca kamienica Haberfeldów.
Zdjęcie z kolekcji Mirosława Ganobisa, źródło.

Dom modlitwy bobowskich chasydów w Oświęcimiu. Nie istnieje.
Zdjęcie z Wikipedii, źródło.
Przez jakiś czas w budynku mieściła się siedziba Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej, którego założycielem był - wielokrotnie wspominany na blogu - Mirek Ganobis. Niestety, władze miasta cofnęły zgodę na użytkowanie lokalu. Obietnica remontu okazała się niewystarczająca.

Nie istnieje... Nie istnieje... Pustka... Pustka... Powinnam się przyzwyczaić???

Cienka zupa, tłusty dodatek

2011-07-04T20:56:00.002+02:00

Lubicie ciepłe kolacje? Pożywne, jednogarnkowe potrawy, nieskomplikowane i smaczne. Co powiecie na czorbę z mięsnymi kulkami?

Zupa:
- 2-3 marchewki
- 2 pietruszki
- 1 por
- 1 seler
- 1/2 słoiczka przecieru pomidorowego
- sól
- pieprz

Warzywa obrać, pokroić, ugotować do miękkości. Jeśli wywar j.w. okaże się za słaby, można go wzbogacić dwiema warzywnymi kostkami bulionowymi. Na koniec dodać przecier pomidorowy.

Mięsne kulki:
- 1/2 kg mielonego mięsa wołowego
- 1-2 jajka
- ok. 10 dag ryżu
- sól
- pieprz

Mięso połączyć z jajkami i ugotowanym ryżem. Przyprawić. Gotować w formie niewielkich kulek.

Be-te'awon!
Smacznego!

Skórę tanio sprzedam

2011-06-28T21:30:00.004+02:00

Wnętrze synagogi w Siemiatyczach.

XVIII-wieczna synagoga w Siemiatyczach.

Miechunka w letniej odsłonie

2011-06-25T21:16:00.003+02:00

Dzisiaj świętuję powrót Piotra z dwutygodniowej podróży służbowej. Jest mi miło, lekko, słodko i radośnie, a to wszystko najlepiej wyrazi ukochana miechunka. Pisałam już o niej tutaj. Tym razem w letniej, deserowej odsłonie.

Lekko

Słodko

Mistycznie

2011-06-22T20:05:00.004+02:00

Za pośrednictwem Facebooka skontaktowała się ze mną Dana Forer - aktorka z izraelskiego "Mystorin Theatre Group", który weźmie udział w tegorocznym Festiwalu Teatrów Ulicznych. Artyści przyjeżdżają do Krakowa z nowym spektaklem, o baardzo mistycznym tytule "Baal Szem". Kto jeszcze nie wie, co to znaczy - zapraszam do lektury dzisiejszego posta.

Termin baal szem (hebr. mistrz imienia) zagościł w mistyce żydowskiej już w średniowieczu. Określa osobę, która zna imiona Boga i za ich pośrednictwem potrafi oddziaływać na świat. Cudotwórca, uzdrowiciel, pogromca dybuków (opętujące ludzi duchy) - tak byłoby mniej formalnie :) Baal szem to także twórca golemów - sztucznych ludzi lepionych z gliny, których ożywia wkładana pod język, lub przyklejana na czoło karteczka z wypisanymi imionami Boga.

Średniowieczni baal szemowie nie obnosili się ze swoją wiedzą i umiejętnościami. Na renesansowych dworach królewskich uważano ich za czarnoksiężników. W XVII wieku stali się osobami publicznymi, niosąc ulgę w różnych dolegliwościach fizycznych. Z tego czasu zachowały się podręczniki, jak zostać baal szemem, a także listy pacjentów i zalecane im kuracje. Wiek XVIII nobilituje mistyków, są już nie tylko uzdrowicielami ciała, ale i duszy. Wciąż przy pomocy imion Boga.

Zmienia to dopiero chasydyzm, którego ojciec - Izrael ben Eliezer, zwany Baal Szem Tow (Mistrz Dobrego Imienia) nawiązuje bezpośredni mistyczny kontakt z Bogiem. Co ważne, stały kontakt. Tym właśnie różni się cadyk (hebr. sprawiedliwy, przywódca chasydzki) od baal szema.

Zrobiło się naukowo, a miało być teatralnie :) "Hebrajskie litery, chasydzkie opowieści, prastare teksty i olbrzymie kukły zostaną powołane do życia na Rynku Głównym w Krakowie. Wszystko to dzięki wyjątkowemu połączeniu teatru wizualnego, tradycyjnego śpiewu i tańca. Z nami poznacie duchową historię Żydów Europy Wschodniej" - obiecują artyści "Mystorin Theatre Group". 9 lipca, godz. 20:00, scena pod Ratuszem. Będziecie?

Zdjęcie j.w. od Dany Forer.

Szczegółowych informacji (także na temat związanych ze spektaklem warsztatów) udziela Galicia Jewish Museum a zalogowanym ;) Facebook

Medycznie

2011-06-20T23:21:00.005+02:00

Nieczęsto miewa się okazję przeglądać prawie stuletnie recepty, skierowania lekarskie, wyniki badań. Wśród wielu różnych dokumentów z kolekcji bg, te zwróciły moją szczególną uwagę, ba! rozczuliły. Papier kruchy jak ludzkie życie... Dowód zdrowia osoby, która dawno odeszła... Dwujęzyczny (polski i jidysz) nadruk Przychodni Związku Lekarzy Żydów...

Skromne początki

2011-06-18T17:24:00.004+02:00

W tym niepozornym domu przy ulicy Majowej w Sosnowcu, 16 maja :) 1902 roku przyszedł na świat Jan Kiepura. Nic nie zapowiadało późniejszego złotego życia, w którym Kiepura miał wszystko: urodę, talent, sławę, pieniądze, miłość i rodzinę.

Specjalnie dla Michaeliny :)

Pretekst

2011-06-16T23:55:00.009+02:00

Jan Kiepura - słynny polski tenor - nie urodził się Żydem, choć mógł nim być, w dodatku "prawdziwym" - halachicznym, bo z matki Żydówki. Tyle, że Miriam z domu Neuman w wieku piętnastu lat przyjęła chrzest. Dziecka konwertytki judaizm nie uznaje za Żyda.

Bardzo chcę pokazać na Bobe Majse pozostałości przedwojennego splendoru słynnego krynickiego pensjonatu "Patria", którego właścicielem był Jan Kiepura. I wiecie co? Każdy pretekst uważam za dobry ;)

Luksusowy hotel "Patria" został oddany do użytku gości w dzień Bożego Narodzenia 1933 roku.

Obrotowe drzwi wejściowe.

Zachowana marmurowa oprawa recepcji. Zdarzało się, że z "okna" powyżej Kiepura śpiewał dla gości.

Główne schody. Lwowskie marmury i alabaster.

Dawna sala balowa. Lampy, lustra, układ sali, schody - wszystko jak za czasów Kiepury.

Oryginalne drzwi do kabiny telefonicznej.

Przedwojenna umywalka i armatura.

Kiepura promował polskie marki. Przedwojenne kafelki w jednej z łazienek.

Zachowana szafa na ubrania.

Oryginalny piec w podziemiach budynku.

Na You Tube możecie obejrzeć "Książątko" - film z 1937 roku, prawie w całości nakręcony w "Patrii". Miły, lekki, zabawny i oczywiście z happy endem. Idealny na weekend :)

Cud

2011-06-14T00:36:00.005+02:00

Czy w Goju mieszka Żyd? Nie sądzę.

Czy w goju mieszka Żyd? Pewnie częściej, niż przypuszczamy. "Cud purymowy". Gorąco polecam!

Uśmiech na kirkucie

2011-06-11T09:08:00.003+02:00

Nowy cmentarz żydowski w Gliwicach.

Synagogi nocą

2011-06-08T22:51:00.005+02:00

Gdy tylko uroczyście pożegnano Szabat, otworzyły się szeroko drzwi krakowskich synagog. Na tzw. nocne (z 4 na 5 czerwca) zwiedzanie z atrakcjami. Był koncert i występ DJa (świetny!), dwie wystawy fotograficzne (przedwojenne domy modlitw i współczesny Tel Awiw), żydowskie tańce, izraelskie smakołyki, warsztaty plastyczne i wykłady. Gwar, tłok, do niektórych obiektów ustawiały się kolejki, jakich dawno nie widziałam. Zamieszanie jeszcze większe niż podczas słynnego festiwalu, który... już wkrótce.

Synagoga Stara. DJ na zrekonstruowanej po wojnie bimie, która kojarzy mi się z klatką na ptaki.

Synagoga Izaaka. Wystawa zdjęć współczesnego Tel Awiwu.

Synagoga Kupa. Debata "Młodzi w Judaizmie". Od lewej: Zosia, Maria, Patryk, Piotr.

I ja tam byłam...
Koszer wódkę piłam...
Dobrze się bawiłam...

Trochę przesadziłam ;)

Tak naprawdę wolę, gdy w synagogach gości cisza, skupienie, a pyłki kurzu tańczą w smugach światła, skąpo sączonych przez wysokie okna.

Obraz(a)

2011-06-05T04:08:00.004+02:00

Kantor, jak kantor. Na pierwszy rzut oka. Niewielkie pomieszczenie, niewielkie okienko w części wydzielonej dla sprzedającego. Kuloodporna szyba? Nie sądzę. Na ścianach cennik najpopularniejszych walut świata i przykładowe "egzotyczne" banknoty. Jest coś jeszcze... Obraz Żyda liczącego pieniądze.

O miejscu j.w. usłyszałam od koleżanki - krakowskiej przewodniczki. Rzeczony kantor znajduje się na Kazimierzu, pełnym turystów tak w sezonie, jak i poza nim. Turysta zaś - wiadomo - musi wymieniać walutę. Niejeden z nich to Żyd. Nietrudno sobie wyobrazić, jak się czuje i co myśli po takiej "wizycie".

Już słowo "kantor" w odniesieniu do miejsca wymiany walut brzmi niefortunnie. Wszak w tradycji żydowskiej kantor (hebr. chazan) to prowadzący modły w synagodze, uzdolniony wokalnie religijny śpiewak. Nie trzeba dodawać, iż poważany przez społeczność żydowską za swój talent i piastowaną funkcję.

"Obraz" i "obraza". Dla mnie wyrazy bliskoznaczne.

"Dotknięcie anioła"

2011-05-30T23:41:00.004+02:00

Chyba jeszcze nigdy nie komentowałam żadnego wydarzenia na gorąco. Pora to zmienić. Przed chwilą wróciłam ze spotkania z Henrykiem Schönkerem - autorem wspomnień "Dotknięcie anioła", spotkania promującego trzecie wydanie książki.

Elegancki i uroczy Henryk Schönker długo i wzruszająco opowiadał o tym, jak ocalał on i jego najbliższa rodzina; kto i jak im w tym dopomógł; jak niezwykłe, wręcz metafizyczne okoliczności towarzyszyły walce o przeżycie. Wspominał ojca - Leona Schönkera, któremu okupant powierzył organizację i prowadzenie Biura Emigracyjnego w Oświęcimiu. Zanim Niemcy przypieczętowali los Żydów na konferencji w Wannsee (1942), istniały plany ich wysiedlenia z okupowanej Europy. Dziś trudno uwierzyć, że Oświęcim - ten rozpoznawalny na całym świecie symbol Zagłady, mógłby kojarzyć się zupełnie inaczej - jako miasteczko nadziei i ratunku.

Dr Artur Szyndler z Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu przypadkowo natrafił w jerozolimskim archiwum na dokumenty potwierdzające istnienie owego Biura Emigracyjnego. Tym samym zamknął usta wątpiącym historykom, którzy ten wątek wspomnień Schönkera traktowali jako wytwór fantazji, przekręcone fakty, lub... marketingowy zabieg wydawcy książki.

Osiemdziesięcioletni Henryk Schönker mieszka z żoną, także Polką ocaloną z Holokaustu, w Tel Awiwie. Ma trzy córki i dziesięcioro wnucząt. Jego kolejna książka ukaże się niebawem w Polsce. To zapis rozmyślań starego Żyda na temat Zagłady. Jak mogło do niej dojść i gdzie był wtedy Bóg.

Od lewej: Katarzyna Madoń-Mitzner (Ośrodek Karta), Henryk Schönker, Artur Szyndler (Centrum Żydowskie w Oświęcimiu).

Zapytany przeze mnie Autor potwierdził, że przytoczona w książce przepowiednia niepełnosprawnego umysłowo chłopca to prawda, nie literacki ozdobnik.

Willa Schönkerów w Oświęcimiu (2004).

Willa Schönkerów w Oświęcimiu (2004).

Na bogato

2011-05-24T22:33:00.002+02:00

"W pewnym mieście żył kiedyś pewien bogacz. Posiadał on w swoim majątku fabrykę, sklepy i wiele innych przedsiębiorstw. Był także właścicielem jedynej knajpy w tym mieście. Ów bogacz miał dwóch synów. Jeden z nich był człowiekiem statecznym i pracowitym, drugi nierobem i hulaką. Kiedy bogacz poczuł, że zbliża się koniec życia, spisał testament. W swej ostatniej woli przyznał wszystkie przedsiębiorstwa nierobowi i hulace, a dla swego pracowitego syna zostawił tylko knajpę. Dowiedziawszy się o podziale majątku przyjaciele bogacza przyszli do niego i zwrócili mu uwagę, jak może przeznaczyć cały majątek synowi hulace, który roztrwoni to w krótkim czasie. Stary bogacz uśmiechnął się i powiedział: - Moi drodzy. Posłuchajcie, dlaczego taka jest moja decyzja, a wtedy będziecie wydawać o niej sąd. Jeśli przeznaczyłbym knajpę dla mego syna hulaki, to w krótkim czasie przepiłby ją razem ze swymi koleżkami. Jeśli jednak zostawię mu cały majątek, a drugiemu synowi knajpę, to sprawa będzie prosta. Mój syn hulaka będzie przepijał ten majątek. A gdzie on będzie przepijał? W knajpie należącej do brata. W ten sposób wszystko znajdzie się w ręku mojego pracowitego syna. Że zaś on jest dobrym człowiekiem, to nie da bratu zginąć. No i co teraz powiecie?" /"Pilpul, czyli z mądrości żydowskich", Aleksander Drożdżyński/

Bogacz i knajpa... skojarzenia prowadzą na... talerz, na którym pyszni się nic innego, tylko kaczka Rotszylda! Z wiśniami!

Składniki:
- 2-4 filety z kaczki
- sól
- ew. pieprz
- 20 dkg wiśni
- 1/5 szklanki czerwonego wina
- 3-4 goździki
- cukier
- ew. mąka

Przepis:
Filety myjemy, osuszamy, skórę nacinamy w kratkę. Całość nacieramy solą. Obsmażamy na suchej patelni. Najpierw stronę ze skórą, aż będzie chrupka, następnie z drugiej strony - do złotego koloru. Wkładamy do nagrzanego do 180 stopni piekarnika. Po wyjęciu kaczka w środku powinna być różowa. Wydrylowane wiśnie zalewamy winem, dodajemy goździki, cukier do smaku i dusimy w rondelku. Według upodobań sos można zagęścić rozrobioną w wodzie mąką. Kaczkę serwujemy polaną wiśniowym sosem.

Jeśli danie j.w. zamarzy nam się poza sezonem na wiśnie, można użyć gotowego sosu ze słoika. Nie wiem tylko, co na to Rotszyld :)

Zbliżenie V

2011-05-20T22:28:00.003+02:00

"13 marca 1943 roku. Godzina dziesiąta. Wszystkie drogi ucieczki z getta odcięte są kordonem esesmanów, granatowej policji i szaulisów (...) Podejmujemy próbę wydostania się z getta kanałem. Przebieg kanału był nam znany. Budował go mój stryj, Maksymilian. Naszkicował nam z grubsza jego bieg. Moja matka ubiera dziecko, żona z przygodnym przechodniem podważają klapę kanału, a ja tymczasem staram się przekonać ojca, który jest w stanie krańcowej apatii i rezygnacji (...) Nie chce opuścić swego kąta. Matka została z ojcem za moją radą, do dziś nie wiem, czy słuszną (...) Już dobiegają nas z ulicy Józefińskiej krzyki pędzonego tłumu. Już słyszymy strzały. Ostatnia chwila (...) Żona wpycha mnie przemocą do kanału, rzucając mi dziecko na głowę, potem wślizguje się sama. Z ogłuszającym hukiem zapada właz.

Kres naszej wędrówki oznajmił nam szum uchodzących do rzeki nieczystości, ustokrotniony echem podziemnych sklepień (...) Zastanawialiśmy się, czy kanał jest otoczony przez policję i żołdactwo, słowem - czy wystawienie głowy nie grozi jej utratą? Przede wszystkim trzeba było przygotować dziecko na tę ostateczną chwilę. Tłumaczyłem synkowi, że strzelba "hełmiaka" to jest to samo co pałeczka policjanta na skrzyżowaniu ulic - wskaże dróżkę, którą przechodzi się na radosną, słoneczną łąkę, pokrytą kwiatami. Tę łąkę mały zna przecież dobrze z bajek, jakie mu dziadziuś opowiadał. "Tatusiu, ja się naprawdę nie boję - zapewniało dziecko - ja się nie będę bał nawet wtedy, gdy wilkołak w hełmie zbliży się do nas ze strzelbą, bo wiem, że to tylko kinowa bajeczka"..."

/Julian Aleksandrowicz, "Kartki z dziennika doktora Twardego"/

Julian Aleksandrowicz - nieżyjący już wybitny lekarz hematolog. Jego syn - Jerzy Aleksandrowicz - znany krakowski psychiatra i psychoterapeuta.

Właz do kanału na ul. Krakusa, na terenie dawnego getta.

Jestem

2011-05-13T23:18:00.009+02:00

"Przysłuchujcie się starym przedmiotom,
Bo jak pewien chasyd powiedział:
Stare rzeczy gadają ze sobą,
Stare rzeczy lubią pośpiewać."

/Rafał Kmita/

Jestem fragmentem keter Tora (jid. keser Tojre) - korony na Torę. Czy wiecie, że święty zwój synagogalny nie tylko ubiera się, ale wręcz stroi?! Byłam pięknie zwieńczającą całość ozdobą. I choć zazdrościłam swoim srebrnym imienniczkom, prezentowałam się godnie i dostojnie.

Jestem częścią dużego chanukowego świecznika. Tak mi się wydaje... Cóż, wiek i bagaż doświadczeń zrobiły swoje, wybaczcie zatem nutę niepewności w głosie. To, co dobrze pamiętam, to blask wszystkich ośmiu świeczek odbijających się w szybie okna. Zgiełk miasta tłumił śnieg, za to dom rozbrzmiewał radosnym gwarem. Dorośli wspominali przedwieczny cud rozmnożenia oliwy w Świątyni Jerozolimskiej, a dzieci - jak to dzieci - cieszyły się z otrzymanych podarków. Wszyscy z apetytem zajadali latkes.

To my - besaminkowe chorągiewki! Wieńczyłyśmy pojemniki na wonne zioła, takie w kształcie wieżyczek. Mmmm, wonne zioła wącha się podczas Hawdali - uroczystości kończącej Szabat. Ich słodki zapach łagodzi nadejście zwykłych dni i... brak nadejścia Mesjasza.

Są chanukowe świeczniki, są i chanukowe lampki. Ja jestem częścią jednej z nich. Niewielka, zgrabna, piękna. Że co? Że nieskromna? A korona Tory, a Tablice Przymierza i dwa prężne lwy - symbol najsilniejszego z dwunastu plemion Izraela? Czy to mało, by czuć dumę? Pomimo wieku... pomimo kalectwa...

"Przysłuchujcie się starym przedmiotom,
Pochylajcie nad nimi się częściej;
Może kiedyś pod zimną powłoką
Wyczujecie tętniące tam serce."

/Rafał Kmita/

Wszystkie prezentowane przedmioty mają przedwojenną metrykę i pochodzą z kolekcji bg. Kolekcja judaików jest do sprzedania.
Piosenka "Przysłuchujcie się starym przedmiotom" pochodzi ze spektaklu Grupy Rafała Kmity "Aj waj! czyli historie z cynamonem".

Czas zbezczeszczenia II

2011-05-08T08:52:00.017+02:00

Co można robić na terenie dawnego obozu "Płaszów"?

- palić ogniska
- puszczać latawce
- imprezować
- załatwiać potrzeby fizjologiczne
- wyrzucać śmieci
- wypisywać wulgaryzmy
- jeździć na rowerze
- uprawiać jogging
- robić sobie sesję foto
- wyprowadzać psy

Tego posta dedykuję mieszkańcom i włodarzom miasta Kraków.
Udział w corocznym Marszu Pamięci, oraz składanie wiązanek pod pomnikami to nie wszystko.

Tytuł posta nawiązuje do książki "Czas zbezczeszczenia" Józefa Bau - byłego więźnia KL "Płaszów".

Jakie?

2011-05-05T21:21:00.003+02:00

Optymistyczne? Pojednawcze? Intrygujące?

Zdjęcie (zamieszczone za wiedzą i zgodą właściciela) pochodzi z kolekcji bg. Jeszcze niejeden przedmiot, dokument, czy fotografię będziecie mieli okazję podziwiać na Bobe Majse.
U kolekcjonera spędziliśmy kilka godzin. Wszystko mogłam dotknąć, obejrzeć z bliska, a Piotr spokojnie uwiecznić "na kliszy" ;)
To dopiero przedsmak, ale już teraz nadmienię, że kolekcja judaików jest do sprzedania.

Na wycieczkę

2011-05-02T23:20:00.003+02:00

Na wycieczkę zawsze zabieramy ze sobą kipę. Na stałe mieszka w małej kieszonce torby ze sprzętem foto. Nigdy nie wiadomo, kiedy droga zaprowadzi nas na jakiś kirkut, lub do synagogi, gdzie mężczyzn, także nie Żydów, obowiązuje nakrycie głowy.

Pobożni Żydzi na co dzień zakrywają głowy. Nie jest to nakaz Tory, raczej zwyczaj nawiązujący do czasów Świątyni Jerozolimskiej i rytualnego stroju arcykapłana, którego część stanowiła tiara. Inne wytłumaczenie niosą Diaspora i mroczne czasy średniowiecza. W 1215 roku niechętny Żydom kościół katolicki wprowadza tzw. znaki hańby - charakterystyczne szpiczaste czapki, które Żydzi muszą nosić, by odróżniać się od chrześcijan.

Wadowice

2011-05-01T13:56:00.012+02:00

Dom przedpogrzebowy, a zarazem główne wejście na kirkut. Po lewej dawne mieszkanie dozorcy cmentarza.

Tablica z napisem w języku hebrajskim: "Cmentarz założony w roku [brak daty], Wadowice".

Widok ogólny kirkutu, w głębi dom przedpogrzebowy. Macewy - zgodnie z żydowską tradycją - ustawione są w kierunku wschodnim, główne wejście (właśnie przez sień domu przedpogrzebowego) jest od strony zachodniej. Odwiedzający cmentarz widzi więc najpierw "plecy" nagrobków.

Pamiętacie posta "Goj na kirkucie"? Wspominałam w nim o ohelach. Spotykane na niektórych kirkutach niewielkie budynki to ohele (z j.hebr. namiot). Wznoszone są nad grobami rabinów, bądź cadyków. W ten sposób wyróżnia się, a także honoruje wybitnych zmarłych. Czasami funkcję ohelu pełni ozdobne ogrodzenie, a nawet niski murek. Nie w przypadku nagrobka j.w., a także kilku innych na wadowickim kirkucie. To znak, że obok siebie pochowani zostali członkowie jednej rodziny. Resztki wątpliwości rozwiewa zawód zmarłego: adwokat.

Dariusz Rozmus w "De Judeorum arte sepulcrali..." pięknie napisał: "Cmentarze żydowskie kojarzą się dzisiaj przeważnie z szarością zwietrzałych kamieni." To prawda, ale są wyjątki. Polichromowane macewy to rzadkość, a więc i duży atut wadowickiego kirkutu.

Kirkut został założony pod koniec XIX wieku. II wojnę światową przetrwał w dobrym stanie, zapewne dlatego, iż Niemcy sprzedali grunt, na którym się znajdował bawarskiemu przedsiębiorcy. Ów nieznany z nazwiska inwestor jeszcze po wojnie miał nadzieję na odzyskanie swojej własności (!)

Dwudziesty pierwszy kwietnia tego roku. Druga nasza wizyta na wadowickim kirkucie. Tym razem obiecałam sobie solennie, że "jakoś" muszę wejść na teren ogrodzonego i zamkniętego cmentarza. Mur sprawiał solidne wrażenie, ale to mnie nie zraziło. Ciepły, suchy dzień, niezbyt gęsta roślinność i skoszona trawa skutecznie dopomogły w podjęciu decyzji o obejściu całego cmentarza wzdłuż muru. Ruszyłam przodem, a Piotr - chcąc, nie chcąc - za mną. Byliśmy mniej więcej w połowie drogi, gdy zaczął narzekać i namawiać mnie do powrotu. Żarliwie przekonywałam, że skoro już tu jesteśmy, to cóż nam szkodzi sprawdzić, że w najgorszym razie zrobimy sobie mały spa... Przerwałam, nie mogąc uwierzyć własnemu szczęściu. Od strony wschodniej, gdzie dawniej było drugie wejście na kirkut, mur był niższy, jego górna część rozebrana (cegły pozostawione od strony cmentarza pełniły funkcję schodków), zaś pod murem zrobiony wąski (na szerokość ustawionej bokiem stopy) nasyp. Popatrzyłam na Piotra, który powiedział tylko: "Jeśli wchodzimy, to właśnie tędy". Nie trzeba mi było dwa razy powtarzać.

Koszer Macher

2011-04-27T20:58:00.009+02:00

Nieeeeeee, ja wcale, ale to wcale nie gotuję, a skoro nie gotuję, to i nie oglądam programów kulinarnych! ;)

Tak było do czasu gdy... zafascynowała mnie kuchnia żydowska. Teraz gotuję i oglądam, a raczej oglądam i gotuję. Wyszukuję też książki z przepisami i same przepisy w Internecie. Powoli, nieśmiało eksperymentuję. Program telewizyjny znam jeden, za to godny polecenia. "Koszer Macher" na kuchnia.tv w soboty o 14:35.

Każdemu odcinkowi patronuje inny kolor, dominujący w wystroju kuchni, ubiorze prowadzącej, barwach potraw. Omawianie przepisu krok po kroku Malka Kafka przeplata a to tematyczną opowieścią biblijną (o tęczy, o złocie), a to wzmianką na temat koszerności. Zdecydowana większość przedstawianych w programie potraw jest łatwa, bądź bardzo łatwa do przyrządzenia. Malka Kafka jest także współautorką uroczo wydanej książki "Przysmaki żydowskie we współczesnej kuchni".

Polecam! I program, i książkę.

Zdjęcie pochodzi z nieocenionych czeluści internetowych ;)

Noc sederowa

2011-04-20T22:25:00.002+02:00

noc sederowa
gorzki posmak wolności
w kraju Diaspory

Powstańcy

2011-04-19T21:27:00.003+02:00

19 kwietnia - 16 maja 1943. Powstanie... też warszawskie. Za murami żydowskiego getta.
"Każdy dom to wroga twierdza, z każdego piętra, z każdego okna sypią się kule na nienawistne niemieckie hełmy, w nienawistne niemieckie piersi." /"Strażnik" R.Assuntino, W.Goldkorn/

Mordechaj Anielewicz
Abraham Diamand
Antek Cukierman
Dawid Hochberg
Jurek Błones
Tosia Altman
Michał Klepfisz
Abrasza Blum
Miriam Szyfman
Jurek Grynszpan
Michał Rozenfeld
Jurek Wilner
Mejloch Perelman
Bronka Manulak
Cywia Lubetkin
Hirsz Berliński
Mira Fuchrer
Szymon Heller
Izrael Kanał
Jakub Praszker

Marek Edelman

Wiosennie... świątecznie...

2011-04-18T23:45:00.003+02:00

Hag Pesach Sameach!
a już niebawem...
Szczęśliwych Świąt Wielkiej Nocy!

Radosnej, ciepłej, pachnącej Wiosny!

Zapach czulentu

2011-04-15T22:44:00.007+02:00

stare podwórko
ostro wdziera się w nozdrza
zapach czulentu

Stary kirkut

2011-04-11T23:02:00.013+02:00

Stary cieszyński kirkut ma w sobie więcej uroku niż osławiony bobowski.
Ta ścieżka łagodnie prowadząca przybysza w dół skarpy... Te macewy wrośnięte w drzewa... Ta winorośl, a może pospolity bluszcz? oplatająca tylną ścianę domu przedpogrzebowego... Te kwiatki samosiejki... i wreszcie zrujnowane, prowadzące donikąd schodki... Rozum powie: zaniedbany, serce: magiczny.

Stary kirkut w Cieszynie powstał w XVII wieku, choć zgodnie z lokalną tradycją ma średniowieczną metrykę. Błędne to przekonanie wynika z zastosowanych na niektórych nagrobkach skrótów dat. Jakub Singer był pierwszym Żydem, który osiadł w Cieszynie na stałe i uzyskał prawo założenia cmentarza dla rodzinnych pochówków. Pierwotnie prywatny, z czasem kirkut przeszedł na własność żydowskiej gminy wyznaniowej. W XIX wieku wzniesiono dom przedpogrzebowy, wraz z mieszkaniem dla strażnika, stajnią dla koni i pomieszczeniem dla karawanu. Oficjalnie zaprzestano na nim pochówków na początku XX wieku.

Dobry duch judaizmu

2011-04-07T20:51:00.003+02:00

Dobrym duchem judaizmu nazywam proroka Eliasza. Postać ta ciekawie wpisuje się w tradycję żydowską, ciepło i pozytywnie kojarzy.

Aby uchronić nowonarodzone dziecko przed zakusami demonicy Lilit, przy łóżku matki umieszcza się amulety. Na niektórych z nich pojawia się imię proroka Eliasza.

Ósmego dnia po narodzinach chłopca ma miejsce uroczystość obrzezania (brit mila), zwyczajowo obchodzona w synagodze. Na bimie (podwyższenie w centralnej części sali modlitw) ustawia się tzw. fotel (zwany też krzesłem) Eliasza, o podwójnym siedzeniu. Na jednym z nich zasiada sandak (główny kum), drugie pozostaje puste. Kwater (kum) na moment kładzie noworodka na pustym siedzeniu, a następnie przekazuje dziecko sandakowi, który podczas zabiegu usunięcia napletka trzyma chłopca na kolanach. Zabiegu dokonuje mohel. Żydzi wierzą, że na pustym fotelu zasiada niewidoczny, ale obecny podczas uroczystości, pilnujący dopełnienia przymierza z Bogiem i dobrze wróżący przyszłości dziecka prorok Eliasz.

Proroka Eliasza Żydzi wypatrują w Pesach, podczas uroczystej kolacji sederowej. Aby mógł przybyć, zostawia się uchylone drzwi; aby poczuł się ugoszczony, stawia się na stole oddzielny puchar wina, tzw. kielich Eliasza. Niewidoczny pojawia się o północy, by wraz ze zgromadzonymi świętować wyjście Żydów z niewoli egipskiej.

Wielkim wybrańcem jest ten, kto za życia rozmawia twarzą w twarz z prorokiem Eliaszem, zaś każdy niegodny takiego towarzystwa świadek kończy swój ziemski żywot. Wspomnianego zaszczytu doświadczał na przykład Natan Nata Spira (Megale Amukot) - wielki kabalista z krakowskiego Kazimierza.

Prorok Eliasz jest bohaterem wielu legend i przypowieści. Żydzi wierzą na przykład, że gdy w jakiejś społeczności nie może uzbierać się, konieczny do odprawienia nabożeństwa w synagodze minjan (10 dorosłych według prawa mojżeszowego mężczyzn), pod postacią wędrowca przybywa z pomocą sam prorok Eliasz.

Na koniec bodaj najważniejsza informacja. To prorok Eliasz dęciem w szofar (rytualny róg zwierzęcia koszernego) obwieści Żydom radosny koniec świata - nadejście Mesjasza.

Wieść niesie, że fotel Eliasza zdobi bimę tykocińskiej synagogi. Sprawdziłam. Nieprawda. Plotka wzięła się najprawdopodobniej stąd, że w trakcie brit mila za fotel Eliasza może uchodzić każde krzesło, pozostawione na czas uroczystości puste, z myślą o zasiadającym nań proroku.

Motyle

2011-04-04T22:40:00.001+02:00

Dla upamiętnienia dziecięcych ofiar Holokaustu muzeum w Houston zaplanowało na wiosnę 2013 roku wystawę 1,5 miliona ręcznie robionych motyli z całego świata. Każdy z nas może wziąć udział w tym wydarzeniu. Zainspirowana przez Martę z Łodzi postanowiłam umieścić notkę na swoim blogu. Wiem, że Bobe Majse czyta wiele bardzo utalentowanych dziewczyn i chłopaków, spod których igieł, kół garncarskich, itd. itp. wychodzą prawdziwe dzieła sztuki.

Zasady uczestnictwa w projekcie:
- nie ma limitu wieku
- motyle mogą przekazywać zarówno osoby indywidualne, jak i grupy
- można nadsyłać dowolną ilość ręcznie robionych motyli
- motyle nie powinny być większe niż 8 na 10 cali (1 cal = ok. 2,54 cm)
- motyle mogą być zrobione z dowolnego surowca (wyjątki j.n.), preferowane są modele dwuwymiarowe
- motyle nie mogą się błyszczeć
- motyle nie mogą być zrobione z produktów spożywczych (płatki zbożowe, makaron, cukierki, żelki, ani inne psujące się produkty / materiały)
- jeśli to możliwe, proszę wcześniej przesłać zdjęcie motyla / motyli na e-mail butterflyproject@hmh.org

Pod adres e-mail j.w. należy także kierować ewentualne pytania.
Strona www projektu.

Prace należy przesyłać do 30/06/2012 pod adres:
Holocaust Museum Houston
Butterfly Project
Education Department
5401 Caroline St.
Houston, TX 77004
USA

Należy dołączyć następujące informacje:
- imię i nazwisko
- ew. dane dot. reprezentowanej szkoły / instytucji / organizacji
- adres pocztowy
- adres e-mail
- ilość przesyłanych motyli

Fakt, że to projekt zza Wielkiej Wody nie znaczy, że nieistotny dla Starego Kontynentu, na którym przecież rozegrał się dramat zwany Holokaustem. Dramat 6 milionów Żydów, z tego ok. 2 milionów dzieci.

Gorzkie dziedzictwo

2011-03-31T17:43:00.002+02:00

Nie widziałam tego filmu w całości. Poprzez oficjalną stronę dotarłam do jego trzech fragmentów, a na youtube znalazłam kolejny. Mam na myśli poruszający dokument 'Inheritance' ("Dziedzictwo"), pokazujący trudne spotkanie córki zbrodniarza wojennego z jego ofiarą.

Monika Goeth (obecnie Hertwig) w wieku trzynastu lat odkryła prawdę o swoim ojcu - komendancie obozu "Płaszów", wyjątkowo bestialskim i zwyrodniałym mordercy. Monika urodziła się w 1945 roku jako nieślubne dziecko Amona Goetha i jego kochanki Ruth Irene Kalder. Nigdy nie poznała ojca, skazanego po zakończeniu wojny na karę śmierci.

Helen Jonas przeżyła "Płaszów". Amona Goetha widywała codziennie, mieszkając i pracując w jego willi jako służąca.

"Powrót do willi" - najbardziej poruszający fragment filmu.

Monika była już wcześniej w Płaszowie, ale nigdy w willi ojca, choć wiedziała, że wciąż tam jest. Helen od razu rozpoznaje dom. Z wrażenia wypowiada kilka słów po polsku. Jeszcze w samochodzie wskazuje córce okno swojego pokoju w piwnicy. Potwierdza, że drzwi wejściowe zachowały dawny kolor. Każde pomieszczenie w tym domu niesie smutne wspomnienia, ale chce im stawić czoła. Helen, jej córka i Monika wchodzą do dawnej kuchni. Helen wspomina, że był w niej duży stół. Za kuchnią mieścił się jej pokój. Stała przy oknie i obserwowała maszerujących do pracy więźniów. W drodze do zakładów Madritscha* przechodzili obok willi. Helen słyszała kroki Goetha nad głową i bała się ich. O szóstej rano wychodził z domu i strzelał. Miał zwierzęcą potrzebę zabijania. Na klatce schodowej Helen pokazuje, jak przeskakiwała po kilka stopni naraz, żeby jak najszybciej znaleźć się na piętrze. Nie potrafi zliczyć, ile razy Goeth zrzucił ją z tych schodów. W salonie wskazuje miejsce, gdzie stał duży stół, przy którym bawili się oficjele SS, napomyka, że na podwórku komendant obozu tresował psy. Miał dwa duże psy: czarno-białego nakrapianego Ralfa i beżowo-brązowego Rolfa. Ralf był ulubieńcem Goetha, szkolonym do rozrywania ludzi. Helen była świadkiem tych przerażających scen. Kolejne pomieszczenie to dawna sypialnia Amona i Ruth. W obszernym pokoju stało okrągłe łóżko, na którym kochanka Goetha często leżała z maseczką na twarzy. W opinii Helen dom obfitował w mięso, świeże owoce, wino, alkohole. Monika z niejaką dumą stwierdza, że jej matce niczego nie brakowało, że Amon wszystko był jej w stanie zapewnić. Broni matkę, powtarzając jej słowa, że niczego nie widziała, że po prostu była w domu. Obóz leżał w dole, niewidoczny. Wyprowadzona z równowagi Helen stwierdza stanowczo, że matka Moniki wszystko doskonale widziała i słyszała strzały. Z przerażeniem pyta Monikę, czy zdaje sobie sprawę z tego, ile tysięcy ludzi tu zginęło?!

*Julius Madritsch - przemysłowiec z Wiednia, jeden z tzw. dobrych Niemców, który wprawdzie nie ratował (jak Schindler) zatrudnionych u siebie Żydów, ale traktował ich po ludzku, dożywiał i w miarę swoich możliwości chronił. Odznaczony medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Zwiastun filmu
"Komendant obozu "Płaszów"
"Śmierć Ruth"
"Monika Hertwig o swoim ojcu"

Małe wielkie blogowe radości

2011-03-27T21:24:00.002+02:00

Dlaczego blogowe? Bo wydarzające się za sprawą bloga. Napływające w komentarzach, mailach, pocztą, przybywające samochodem, pociągiem, a nawet samolotem, stawiające na mojej drodze dobrych i ciekawych ludzi. Odkąd piszę bloga, otwieram komputer z niespotykanym dotąd entuzjazmem i ciekawością. Otrzymuję od Was wiele ciepła, wsparcia dla tego, co robię, cenne linki i spostrzeżenia. Pilnie nasłuchuję, uważnie czytam, skrzętnie przechowuję... Byliście, lub będziecie moją inspiracją, kompasem blogowych tematów. Dziękuję!

Trochę się wzruszyłam, a coś jeszcze chcę napisać. Komuś jeszcze imiennie podziękować. Otrzymałam ostatnio dwa wspaniałe upominki: książkę i książkę w formie ksero. Ta pierwsza to "Ze złości" Irka Grina - prezent od Pani Dominiki z księgarni "Czytanie", a druga... "Żydowski bard" Natana Grossa - prezent od Roberta z Opola. Robert dowiedział się (pewnie stąd), że od dawna poszukuję tej pozycji i postanowił pospieszyć z pomocą. Skserował i wysłał, a wszystko to zrobił tak błyskawicznie, że zanim otrząsnęłam się z wrażenia (pozytywnego, więc niespieszno było mi się otrząsać:), listonosz już pukał do moich drzwi.

Kupiłam cebulki dwóch hiacyntów w kolorach nieprzypadkowych, wyhodowałam całkiem przyjemne okazy, a trzeba Wam wiedzieć, że tzw. zielonej ręki to ja nie mam, oj nie mam! Na końcu poprosiłam Piotra o wyjątkowo piękne zdjęcie.

Niebieski dla chłopca, różowy dla dziewczynki:) Dla Roberta dodatkowo z najserdeczniejszymi życzeniami urodzinowymi!

Złoty rosół

2011-03-26T00:24:00.001+01:00

Gold jojn znaczy w jidysz "złoty rosół". Spod chupy - wprost do stołu. Na pierwszy wspólny posiłek świeżopoślubionej pary.
A jak rosół, to koniecznie z knaidlach - kulkami macowymi.
Na wskroś żydowski zestaw.
Z pewnością nie zaszkodzi mu gałązka lubczyku :)

Składniki na rosół:
- kilka kurzych skrzydełek
- włoszczyzna
- kilka ząbków czosnku
- cebula w łupinie
- liść laurowy
- ziele angielskie
- sól
- pieprz

Składniki na knaidlach:
- 1,5 paczki macy naturalnej
- 1 jajko
- kilka łyżek posiekanej natki pietruszki
- sól
- pieprz
- oliwa z oliwek

Przepis:
Wszystkie składniki rosołu włożyć do garnka z zimną wodą. Zagotować, od czasu do czasu zdejmując szumowiny. Gotować przez ok. godzinę na zmniejszonym ogniu. Ten czas wystarczy, by przygotować knaidlach. Macę zawinąć w ściereczkę i rozbić na drobne kawałki. Wsypać do miski, dodać tyle wody, by maca nasiąknęła, ale nie była rozmoczona. Odczekać ok. 15 minut, dodać jajko, pietruszkę, przyprawy i dobrze wygnieść ciasto, żeby się nie kleiło. Formować kulki wielkości dużego orzecha włoskiego. Za każdym razem rękę zwilżyć oliwą z oliwek, żeby kulki łatwiej się formowały. Wrzucić do wrzącej wody i gotować, aż napęcznieją i nie będą surowe w środku.

Zdjęcia - jak zwykle - autorstwa mojego Kochanego Męża :)

Zwój Estery

2011-03-22T21:37:00.001+01:00

Dopiero co wybrzmiało święto Purim. Niektórym pewnie jeszcze procenty szumią w głowie, a nogi same rwą się do tańca. Suknia Estery, królewska szata Achaszwerosza, a może i plugawa Hamana jeszcze nie powędrowała do szafy, ale wino już wypite i smakołyki zjedzone. Może właśnie w takim momencie warto się czegoś dowiedzieć o głównym bohaterze żydowskiego karnawału - Zwoju Estery.

- Księga Estery jest jedną z ksiąg Tanachu (Biblii Hebrajskiej), zaliczaną do Ketuwim (Pism)
- nie wspomina się w niej imienia Boga, stąd protesty wielu autorytetów żydowskich przeciwko włączeniu jej do kanonu
- jedyna ilustrowana, właśnie z powodu j.w.
- nieznanego autorstwa
- jedyna, której nie było wśród zwojów z Qumran
- tradycyjnie funkcjonuje w formie pergaminowego zwoju (Megilat Ester), umieszczonego na jednym drążku (Tora jest rozpięta na dwóch drążkach), przechowywanego w specjalnej, dekoracyjnej puszce
- Megilat Ester rozwija się w całości i w trakcie czytania składa warstwami jak list (pierwsza forma Księgi Estery), stąd jeden drążek
- to trudny tekst, choć z pozoru opowiada prostą historię uratowania przez Esterę Żydów od zagłady
- przesłanie Księgi Estery: Bóg działa z ukrycia, czasami poprzez to, co wydaje się przypadkowe
- Księgę Estery w synagodze odczytuje się w sposób charakterystyczny, odpowiednio intonując smutne fragmenty, imiona synów Hamana wymawiając na jednym oddechu (zginęli równocześnie), opis wyniesienia Mordechaja powtarzając dwukrotnie; imię Hamana jest każdorazowo zakłócane przez zgromadzonych Żydów (hałasowanie kołatkami purimowymi, tupanie nogami itp.)
- dwukrotne wysłuchanie Megilat Ester jest jednym z czterech szczególnych przykazań na Purim i obowiązuje także kobiety
- religia katolicka nawiązuje do Księgi Estery, z uwagi na analogie pomiędzy Esterą (łączy lud żydowski z królem Achaszweroszem), a Maryją (łączy lud chrześcijański z Jezusem)

To, co pozostało

2011-03-19T16:20:00.012+01:00

Bazy dla maszyn - pozostałości baraku metalurgicznego.

"Model piekła, któremu na imię "Płaszów"... Obóz ten już nie istnieje dziś. Niemcy w panicznej ucieczce z Krakowa rozebrali i wywieźli ze sobą wszystkie baraki. Zwłoki dziesiątek tysięcy pomordowanych zdążyli jeszcze wyciągnąć z masowych mogił i spalić (...) Okrutny KL "Płaszów" został wymazany z powierzchni Ziemi - pozostał on tylko wyryty we wspomnieniach jego ofiar." /J.Bau, "Czas zbezczeszczenia"/

Szary Domek - obozowy karcer. Przed wojną budynek należący do Chewra Kadisza (Bractwo Pogrzebowe).

"Kto dostał skierowanie do tego fachowego zakładu, nie wychodził już o własnych siłach; ciągnięto go za nogi, prosto do masowej mogiły, gdzie oczekiwali go towarzysze wspólnego losu, którzy tego dnia zakończyli beznadziejną walkę o byt." /J.Bau, "Czas zbezczeszczenia"/

Ruiny wysadzonego przez Niemców domu przedpogrzebowego (w tradycji żydowskiej miejsce przygotowywania zwłok do pochówku).

"Dzień wyznaczony na wykonanie eksplozji był pogodny i słoneczny (...) Przed godziną 13:30 w krótkim odstępie czasu zadźwięczał dwukrotnie sygnał dany trąbką, znak, że zbliża się moment, kiedy naciśnięcie guzika wyzwoli iskrę, od której ekrazyt spłonie wybuchem. Trzeci sygnał, tuż po nim - blask setek płomieni, ogłuszająca detonacja, łomot walących się murów, a nad rozległą ruiną ugodzonego śmiertelnie gmachu wzburzone fale gęstego jak smoła dymu, rosnącego pod sklepieniem bezchmurnego horyzontu w niebotyczną kolumnę." /R.Kiełkowski, "Zlikwidować na miejscu"/

Kolorowe bloki zbudowane na fundamentach dawnych koszar SS.

"Ustawianie koszar było makabryczne. Panowała zima, wiały mroźne i gwałtowne wiatry, padał śnieg zmieszany z deszczem... a budynek wznoszono na spadzistym terenie, na mokrej i błotnistej ziemi (...) Kiedy już stała część budynku, nagle wózek pełen cegieł trącił jedną ze ścian... i cały ten interes zawalił się jak domek z kart. Esesman Hujar (...) oskarżył inżynier Dianę Reiter, że spowodowała katastrofę i zaczął ją biczować (...) Na zakończenie wystrzelił serię kul..." /J.Bau, "Czas zbezczeszczenia"/

Ocembrowane doły - pozostałości obozowych latryn.

"W latrynie można było spotkać znajomych i robić poważne interesy: zamienić chleb na papierosy albo cukier... i jeżeli ktoś posiadał gotówkę, ów szczęśliwiec mógł nawet kupić twarde jajko, masło albo lepkie i miękkie cukierki z podejrzanej i tajemniczej fabryki "Krówka"." /J.Bau, "Czas zbezczeszczenia"/

Panorama obozu w kierunku placu apelowego.

"Ktoś mnie pociągnął gwałtownie, o mało się nie przewróciłam, to mamusia, przesunęła mnie na swoje miejsce (...) Idzie Niemiec wzdłuż szeregu, liczy do dziesięciu, dziesiątą wyciąga za szyję uchwytem zakrzywionej laski (...) Znowu poczułam szarpnięcie. Myślałam, że to już. Nie, przesunęła mnie któraś z kobiet, miała prawie obłęd w oczach, chciałam się z nią szarpać, za późno (...) I nagle: "Rrraus!" Ktoś uczepił się mego rękawa, nie szyi. Otwarłam oczy. Ciągnie opierającą się kobietę, która w ostatniej chwili przestawiła mnie na swoje miejsce." /S.Muller-Madej, "Dziewczynka z Listy Schindlera"/

Jedyny ocalały nagrobek Chaima Jakuba Abrahamera - pradziadka ze strony matki Romy Ligockiej.

"Znaleźliśmy też grób mojego pradziadka. To chyba ostatni kamień nagrobny, jaki pozostał, gdy Niemcy zbezcześcili cmentarz i urządzili na nim obóz w Płaszowie. Teraz leży tu sam jeden. Pojedyncza płyta nagrobna na brązowym, wilgotnym polu." /R.Ligocka, "Dziewczynka w czerwonym płaszczyku"/

Willa Amona Goetha - widok od ulicy.

"Goeth, przed wojną skromny urzędnik prywatny, żył w obozie płaszowskim w luksusowych warunkach, rażących szczególnie na tle bezbrzeżnej nędzy więźniów stłoczonych w przeludnionych barakach. Zajmował pięknie urządzoną willę z pływalnią i natryskami w ogrodzie, zatrudniał złożoną z więźniów liczną służbę żeńską i męską, dla przyjaciół wydawał często wystawne uczty, na których rolę gospodyni spełniała jego przyjaciółka, znana w obozie pod imieniem Majola." /R.Kiełkowski, "Zlikwidować na miejscu"/

Willa Amona Goetha - widok od ogrodu. Balkon, z którego komendant obozu strzelał do więźniów.

"Gdy widzisz Goetha, widzisz śmierć" /"Lista Schindlera"/

C-Dołek - miejsce masowych egzekucji, oraz zbiorowa mogiła (do momentu likwidacji w 1944 roku). Obecnie w tym miejscu znajduje się Pomnik Wyrwanych Serc.

"Widziałam przyjeżdżające auta, przeważnie z Montelupich. Byłam świadkiem, jak wyszła z auta elegancka pani z walizami, wyjęła szczotkę z neseseru i oczyściła zakurzony płaszcz. Nie wiedziała, że to jej ostatnia wędrówka." /N.Karakulska, Archiwum ŻIH w Warszawie/

H-Górka - miejsce masowych egzekucji, oraz zbiorowa mogiła (do momentu likwidacji w 1944 roku). Obecnie w tym miejscu znajduje się krzyż.

"Dzisiaj przyjechała znowu ciężarówka na Górkę (...) W tym transporcie jest dwoje dzieci, chłopczyk, sądząc po wzroście, może ma dziesięć, może dwanaście lat, dziewczynka nie więcej niż cztery. Chłopczyk rozbiera się pierwszy, szybko, bardzo szybko, potem rozbiera dziewczynkę. Objął małą, przycisnął jej główkę do swojego brzucha, stoją bez ruchu." /S.Muller-Madej, "Dziewczynka z Listy Schindlera"/

Pozostałości macew z dwóch cmentarzy żydowskich, na których rozpoczęto budowę obozu.

"Na przeciwległym wzgórzu pasiaci ludzie kruszyli nagrobki na małe kamyki, aby budować szosy. Uderzenia młotów tłukły mi się w uszach nierównym pulsem." /J.Bau, "Czas zbezczeszczenia"/

Współczesna macewa upamiętniająca pochowaną na tym terenie w 1935 roku Sarę Szenirer - założycielkę sieci szkół Bejs Jakow dla dziewcząt z ortodoksyjnych domów.

"Ty przypuszczasz, że dusze, które zostawiły wyschnięte kości pod tymi rozłupanymi kamieniami, idą teraz poskarżyć się przed Wiekuistym? Ty czekasz na cud, albo na reakcję z góry?" /J.Bau, "Czas zbezczeszczenia"/

Marsz Pamięci

2011-03-14T23:47:00.012+01:00

13 marca 1943 - 13 marca 2011.
Sześćdziesiąta ósma rocznica likwidacji krakowskiego getta.
Marzec '68 - antyżydowska nagonka i haniebne wypędzenie Żydów z Polski.
Przemieszanie dat i skojarzeń.

Rozstrzeliwani.
Rozdzielani.
Gnani do obozu.
Uciekający kanałami.
Popełniający samobójstwa.
Ukrywający się.

Myślę o Was.

Leopold Kozłowski - ostatni klezmer Galicji.

Pamiątkowa tablica na fasadzie kamienicy, w której mieściła się siedziba ŻOB.

Janusz Makuch - dyrektor Festiwalu Kultury Żydowskiej.

Złożenie kwiatów pod ocalałym fragmentem muru getta.

Rabin Boaz Pash za chwilę odmówi kadisz.

W miejscu, gdzie stoi radiowóz była jedna z bram prowadzących do getta.

Rabin i goście z Izraela. W tle po lewej dawna willa komendanta obozu Płaszów - Amona Goetha.

Złożenie kwiatów pod pomnikiem na terenie dawnego obozu Płaszów. Po prawej Tadeusz Jakubowicz - przewodniczący Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie.

Izraelski chór pod batutą Maestro Leopolda Kozłowskiego.

Marzec

2011-03-10T23:17:00.003+01:00

"Czy w Polsce są żydowscy nacjonaliści, wyznawcy ideologii syjonistycznej? Na pewno tak (...) Przypuszczam, że ta kategoria Żydów wcześniej lub później opuści nasz kraj. W swoim czasie, towarzysze, otworzyliśmy szeroko nasze granice dla wszystkich, którzy nie chcieli być obywatelami naszego państwa i postanowili udać się do Izraela. Również i dziś tym, którzy uważają Izrael za swoją ojczyznę, gotowi jesteśmy wydać emigracyjne paszporty." (fr. przemówienia Władysława Gomułki - I sekretarza KC PZPR, 19/03/1968)

"Zezwoleń na wyjazdy emigracyjne do Izraela udziela się obywatelom polskim, którzy określają swą narodowość jako żydowską. W tych przypadkach, biorąc pod uwagę więzy i samookreślenie narodowe, nie czyni się trudności w wyjazdach. W związku z powyższym petenci składają określone przepisami dokumenty, a ponadto podanie o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego, skierowane do Rady Państwa. Osobom tym wydaje się zamiast paszportu dokument podróży tak jak dla bezpaństwowców." (informacja Biura Paszportów MSW, 16/05/1968)

"Dostałem ja żonę z żon wszystkich najlepszą,
Żyjemy więc sobie: i zgodnie, i ciepło.
Wokoło nas kręci się dzieci gromada,
A każde rumiane jak chałka na szabas.
I można powiedzieć, żem w łaskach jest nieba,
Bo czegóż mi więcej od losu potrzeba?
Lecz kiedy zaczynam na skrzypkach mych grać,
To w strunach coś płacze, to w strunach coś łka.

Dlaczego tak wielka pod smyczkiem ta łza?
Skąd w pieśni mych skrzypiec piołunu jest smak?

Mam swoje rzemiosło i chwalę je sobie,
Bo robię, co umiem i lubię, co robię.
I wcale nielichy jest z tego pieniążek,
W sam raz, by bez biedy się w świecie urządzić.
I starcza mi domu: dla swoich i gości,
I nikt oprócz głodu tu u mnie nie pości.
Dlaczego więc kiedy na skrzypkach mych gram,
To żalu w nich tyle i tyle w nich skarg?

Dlaczego tak wielka pod smyczkiem ta łza?
Skąd w pieśni mych skrzypiec piołunu jest smak?

Nie wpadłem ja w łapy żadnemu z nałogów
I wszelkie choroby odganiam od progu.
Bóg wiele mi siły w dobroci swej zesłał,
Sto lat się pożyje i jeszcze dwadzieścia.
Ma człowiek rodzinę i chleb ma, i zdrowie;
I grzechem by było porównać się z Hiobem.
Więc czemu me skrzypki są mokre od łez?
Więc czemu tak smutno: i skrzypkom, i mnie?

Więc czemu me skrzypki są mokre od łez?
Więc czemu tak smutno: i skrzypkom, i mnie?"

(Rafał Kmita)

Na niedosyt Chagalla

2011-03-08T00:39:00.001+01:00

Na niedosyt Chagalla "Hommage à Chagall". W Teatrze Groteska w Krakowie. Odwołane przez znajomych spotkanie zrodziło potrzebę zagospodarowania piątkowego wieczoru. Czasu zostało niewiele, brakowało pomysłów, ale... nie ma przypadków. W kulturalnym dodatku GW "Co jest grane" przykuło moją uwagę nazwisko Chagalla, a potem sprawy potoczyły się błyskawicznie. Wizyta na stronce teatru, telefon do Działu Rezerwacji, zadane drżącym głosem pytanie o wolne bilety i... wielka radość, i... wielkie niedowierzanie, że tak, owszem, bez problemu. Wprawdzie nie w pierwszym rzędzie i nie czwartym, nie bądźmy jednak drobiazgowi.

"Hommage à Chagall" to spektakl, w którym nie pada ani jedno słowo. Historię życia malarza i jego miłości do żony Belli opowiada muzyka i obraz, tworzony przy pomocy kostiumów, masek, lalek, a także ten multimedialny, wspaniale przenikający do świata scenicznego i współgrający z nim. Oczarowani i zaczarowani wchodzimy w Chagallowski krąg, pełen barw, symboli, niezwykłych postaci i unosimy się nad nieskalaną prawem grawitacji Ziemią.

"Najważniejszym celem sztuki nie jest to, aby sprawiać, żeby ludzie śmiali się lub płakali, nie chodzi o to, żeby nas podekscytować, lub rozłościć. Sztuka powinna działać na nas tak samo, jak natura, czyli sprawiać, abyśmy marzyli." /Gustaw Flaubert/

Na niedosyt Chagalla "Hommage à Chagall".

Dla tych, którzy tęsknią za Chagallem, a nie będą mogli wybrać się do teatru... słowo (Wojciech Młynarski), muzyka (Leopold Kozłowski) i obraz (Marc Chagall).

Tydzień Kultury Izraela

2011-03-01T19:20:00.002+01:00

"TaMaR i Ambasada Izraela zapraszają na Tydzień Kultury Izraela w salonach Empik.

23 lutego - 8 marca 2011

Podczas Tygodnia Kultury Izraela polscy czytelnicy będą mieli okazję poznać twórczość pisarzy izraelskich i przyjrzeć się przedstawionemu w literaturze codziennemu życiu Izraelczyków. W 16 największych salonach Empik w głównych miastach Polski (Warszawa, Wrocław, Kraków, Łódź, Szczecin, Katowice) izraelskie książki wydane po polsku będą zgromadzone w jednym miejscu. Klienci Empiku będą mogli również w tych dniach znaleźć broszury poświęcone kulturze izraelskiej, a do kupionej książki otrzymają chorągiewkę Izraela.

Tydzień Kultury Izraela będzie miał miejsce w tym samym czasie, co odbywające się w Jerozolimie historyczne spotkanie rządów Izraela i Polski.

Projekt realizowany ze wsparciem Ambasady Izraela."

Przeczytałam, ucieszyłam się i oczywiście wybrałam. Do niemałego salonu Empik w krakowskim centrum handlowym Bonarka. Gdyby nie wspomniane chorągiewki z flagą Izraela, nie przyszłoby mi na myśl, że ustawiony z boku malutki stoliczek uświęca obchody j.w. Na nim zaś "pięć książek na krzyż" i nie więcej nazwisk autorów, w dodatku tak dobrze znanych, jak Amos Oz, czy Dina Rubina. Do tego jeden (JEDEN!) przewodnik po Izraelu i jedna (JEDNA!) ulotka na temat teatru izraelskiego. "Tylko tyle?!" - wyrwało mi się ze zgrozą. Przechodząca ekspedientka odparła lekko: "Mamy więcej książek izraelskich pisarzy, ale na regałach. Trzeba by szukać po nazwisku." Brawo! W trakcie szumnie zapowiadanego Tygodnia Kultury Izraela w salonach Empik tematyczne książki trzyma się na półkach, czyli tam, gdzie stoją na co dzień! Brawo! (klawiatura spływa sarkazmem)

Może tylko ten jeden salon Empik się nie spisał? Może tylko pracownicy tego jednego sklepu nie przyłożyli się do narzuconego odgórnie projektu? Oby. Mam nadzieję, że w Waszych miastach i Waszych Empikach było lepiej.

Na pocieszenie...